Francesco Petrarca

ad Reinaldum Veronensem

Epistula

Edizione di riferimento

edizione elettronica di riferimento

http://157.138.65.54:8080/poetiditalia/testo.jsp?nocc=pf353475

http://157.138.65.54:8080/poetiditalia/index.jsp?lingua=it&country=IT

Poeti d'Italia in lingua latina tra Medioevo e Rinascimento, Universitą di Padova, Trieste, Venezia Ca' Foscari, Verona

Reinaldus Veronensis Francisco Florentino

 

Est, ubi cognatis Athesis se montibus amnis

Abdicat, urbs: cele[b]rem reddit Arena locum.

Est multis dotata bonis: qua uergit in Austrum

Equa iacet tellus, quam beat alma Ceres;

Pars Archtoa tumet; colles hinc inde minores                      5

Discedunt: Bromius hac sua dona colit.

Aureus est Collis ibi nostre proximus urbi:

Ex re nomen habet, sors magis apta deis.

Cuius mira loci quia nunquam scribere possem,

Exiguum uereor inseruisse stilum.                               10

Fons ibi surgit aque, morbis medicina, tepentis;

Subcaua stat glacies, antra gelata iuuant.

Est ibi Benacus, cuius quis dicere laudes

Suffi[ci]t? Hec omnes despicit unda lacus.

Pretereo fontes et euntes fontibus amnes                              15

Quos reor amnicolas incoluisse deas.

Nec memoro quod ibi, qua solis conspicit ignes,

Collis habet lapides in quibus - adde fidem -

In quibus astrorum tantum quit celica uirtus.

  Verior effigies effigiata iacet.                                         20

Indolis egregie puer hinc oriundus in aulam

Tendit apostolici:  [te] rogo, mitis ades.

Esto quod hic propria mereatur dote fauorem,

Addo precem, pocior sit fauor oro prece.

Forte quod ignotus tibi te, Francisce, precatur                      25

Mens tua sub prima fronte stupere potest.

Desinat ire stupor: nam te tua musa remotum

- Si nescis - cele [b]rem conspicuumque facit,

Precipueque michi, populis qui carmina sciri

  Que tua composuit docta Minerua dedi.                      30

Est pars una fori, quo, cum pia festa coluntur,

Conueniens cetus in tua uerba fremit.

Hic tua gramaticis, hic ius ciuile professis

Exposui circum carmina stante choro.

In titulos sonuere tuos cum plausibus omnes                         35

Et tua promeruit grata camena decus.

Hic, status Ytalie cum deploratur et Vrbi

Aduentum sponsi frons lacrimosa petit,

Laudis adepta tue non paruum gloria muse

  Qualiacunque penes nostra theatra fuit.                       40

Iam geminum uulgatur opus, iam fama per urbem

Est uaga, censeris iamque poeta nouus.

Si tua quid condet nouitatis musa, sub orbem

Fac ueniat nostrum, sic puto pluris erit.

 responsio Francisci Florentini ad Reinaldum

Fama quidem nostras iam dudum uexit ad aures

Magnifici titulos et monumenta loci;

Munera nec Cereris tantum uel dona Liei

.      .      .      .      .      .      .      .      .

Frondosumque nemus passimque in uallibus imis              5

Hac illac domitos indomitosque greges,

 Aut simul auratis habitatas piscibus undas

Antraque nympharum concelebrata choris;

 Sed maiora canit patrie preconia uestre

Seminaque immensis uberiora bonis.                           10

 Illa michi tellus placeat que ferre uirorum

Egregiam segetem celitus aucta solet.

 Ingentes tulit hec animas. Quis laudibus equis

Nomina clara ducum tollat ad astra cane[n]s?

Hinc etiam illustres calamo florente poetas                          15

Vidimus emeritam nectere fronde comam.

Mantua preclaro quantum confidit alumpno,

Corduba uel Sulmo ciuibus altisonis,

Vrbs tua tam celsum, quem protulit ipsa, Catullum

Suspicit et summis comparat ingeniis.                           20

Nunc tamen et lauri mirtusque hedereque silentur

Sacraque temporibus debita uitta tuis.

Hec tacitus  [dixi], non eloquar: omnis aput me

Cesset adulandi mens inhonesta uiro.

Sed ceptam ad patrie laudem et fecunda reuertor                25

Gramina, que uester nutrit amenus ager.

Neue quis id falso famam putet ore locutam

Meque renarrantem uulgus inane sequi,

Ex locuplete domo generosos suscipe testes:

Nomina pretereo, nam tibi nota reor.                             30

Est uetus historie series, sed nostra recurrit

Secula dinumerans anxia cura retro.

Gallia cum populis grauidam iam solueret aluum,

Diuerso celi tractu confinia mundi

Ultima compleuit gentibus innumeris.                                  35

Hos Asyam tenuisse ferunt et litus Eoum,

Excipit hos patulo Grecia blanda sinu,

Hospitaque hos operit rigidis Hyspania tectis

Nomina permiscens mox aliena suis.

At quos Hesperie sors in regione Tegea                         40

Exposuit, uestris inualuere iugis,

Quique niues gelidas glaciemue atque horrida Reni

Murmura pertulerant asperiore situ,

Lene solum, puros latices auramque sereni

Etheris experti, constupuere animis                                        45

Vinaque laturos, que nondum nouerat Arthos,

In patriam certos mittere cura fuit.

Ille liquor subita rapuit dulcedine mentes

Et blandum inflexit barbara corda bonum.

Linquere mox terram sterilem tribulosque ferentem     50

Et placitum est cunctis Ytala rura sequi.

Ergo iter Ytaliam uersus collesque uinosos

Transtulit affectus, nec grauis ille labor.

Hos Mediolanum, celebrem modo uiribus urbem,

Veronamque tuam constat habere patres.                              55

Sat fuit hoc magnum indicium telluris opime

Sedibus antiquis elicuisse uiros.

Hec michi fortassis prius ignorata putasti

Exilioque acies consenuisse meas.

Sic uobis ignara Deus dat pectora ueri,                          60

Sic procul a uestro labitur orbe dies:

Simus et Ausonia quamuis tellure remoti,

Cor tamen est illic, corpore quicquid agam.

Verum ego nunc uideo quo sim progressus et ultra

Auferor ac culpe blandior ipse mee.                                        65

Talia si nequeo, reddam tibi plura profecto:

Vinceris hoc uno, cetera uictor habe.

Vilibus ex multis preciosus surgit aceruus:

Tale fit ex tanto nobiliusque redit,

Pensaturque auro stipule uis ampla. Quid auro           70

Carius aut stipula uilius esse potest?

Procedo, iuuenemque tuum, qui multa magistri 

Signa refert, alacri fronte - quod ipse iubes -

Artius et geminis animi complectimur ulnis.

Est sibi sub nostro pectore parta domus.                              75

Hunc michi longus amor meritumque et gloria patris

Nec semel in dubiis cognita pura fides,

Hunc manus apta graues hominum compescere curas

Et non uulgaris spiritus ore micans,

Hunc michi preterea tua dulcis epystola carum            80

Efficit et stimulos ingeminat lateri.

Que dum se uariis redimita coloribus effert,

Compulit ut legerem terque quaterque libens;

Mulsissetque animum, nisi quod sub fine relegi

Verteret in dubium quod michi mentis erat.                         85

Nam quod nostra foro uolitent noua carmina uestro

Et iuuat et uereor ne nimis alta petant.         

Non ego uentosam Rodani transcendere ripam

Speraui - fateor - nec procul illa legi.

Hiis, ubi celicole longe michi tedia uite                          90

Sanxerunt, satis est me resonare locis.

Hic nocet ingenio celi inclemencia nostro

Et uulgi strepitus ambicione fremens.

Premia Pieridum ac titulos plausumque theatri

Aptatum Grais uatibus ac Latiis                                           95

Inuidisse meo gaudet fortuna labori,

Quamquam ea despiciens ad meliora feror.

Vndique per uicos miseris lassata querelis

Agmina conspicies, pondere pressa graui.

In partes minimas tenuem proscindere nummum      100

Gloria multorum est precipuumque decus.

Cernimus exiguo uiuentes querere multa

Custodesque auro succubuisse suo.

Ingratum heredem studio dum tollat auaro,

Hic uigilat demens et sibi semper inops.                              105

Hic predulce manu rigidas tractare secures

Dum putat et fasces pondus habere negat,

Mane uagus populi rapitur per limina, sero

Ad trepidas noctes peruigilesque redit.

Alter inexpletum siciens et toruus honori                     110

Imminet et uetitum post dyadema gemit.

Hec inter, uacuum curis, Helicona uidere

Fonteque Castalio tingere labra, puta,

Non uacat: impellunt alio nos turbine uenti

Et uehimur rapidum qua tulit estus iter.                             115

Nitimur interdum, per tot fluitancia mundi

Si liceat stabiles equora ferre gradus,

Si quis agat tremulam per summa cacumina cymbam

Immotus pelago monstra nec: ulla paue [n]s.

Ante igitur tutum est quam puppis uicta fatiscat        120

Flectere sollicito carbasa fessa pede

Securumque procul quam primum attingere portum,

Turbida terribili dum furit unda Notho.

Hoc meditor, si forte Deus miserator apertum

Pandat iter nec se deneget ipse ducem.                                125

Est fuga pre manibus michi iam tacitusque recessus

Molior - id paucis insinuasse uelim,

Tu tamen ex paucis -; et, si fortuna secundet

Consiliumque regat quod modo mente tego

Vt fugiam mundum, ne me prior ille relinquat             130

Neu michi postremum dixerit ante "uale",

Spero quod ingenio magnum locus alter inherti

Calcar erit, pennas et dabit ille nouas.

Floridiora equidem tunc carmina nostra uidebis.

Interea tamen hec qualiacunque lege                                     135

Ignoscenda tibi; nam libera musa quietum

Tempus habere cupit, quod michi fata negant.

Si quicquam Ytalie uisurum litora posthac:

Scribere contigerit, tu prius hospes eris.                                 139

©  1996 - Tutti i diritti sono riservati

Biblioteca dei Classici italiani di Giuseppe Bonghi

Ultimo aggiornamento: 12 dicembre 2007