APPENDIX INEDITA AD VITAM PRIMAM

Auctoribus Tribus ipsius Sancti, Sociis, Leone, Rufino & Angelo,

Ex codice M$. conventus Fratrum Minorum Lovanii in Belgio.

Edizione di riferimento:

Acta Sanctorum Octobris ex Latinis et Græcis, aliarumque gentis monumenta, servata primigenia veterum Scriptorum phrasi, Collecta, Digesta, Commentariisque et observationibus illustrata a Constantino Suiskeno, Cornelio Byeo, Jacobo Bueo, Josepho  Ghesquiero e Societate Jesu presbyteris theologis. Tomus II, quo dies tertius et quartus continentur, Antverpiæ, apud Petrum Joannem Vander Plassche, MDCCLXVIII. -  Impression anastaltique Culture et Civilisation, 105 Avenue Gabriel Lebon, Bruxelles, 1970

 

APPENDIX INEDITA AD VITAM PRIMAM

Auctoribus Tribus ipsius Sancti, Sociis, Leone, Rufino & Angelo,

Ex codice M$. conventus Fratrum Minorum Lovanii in Belgio.

Hæc sunt quædam scripta per tres socios beati Francisci,

de vita et conversatione eius in habitu sæculari,

de mirabili et perfecta conversione ipsius, et de perfectione

originis et fundamenti ordinis in ipso et in primis fratribus.

PROLOGUS AUCTORUM.

I. Causa, ratio et modus hujus Appendici scribendæ exponitur.

Reverendo [1] in Christo patri, fratri Crescentio, Dei gratia generali ministro, frater Leo, frater Rufinus et frater Angelus, olim socii licet indigni beatissimi patris Francisci, reverentiam in Domino debitam et devotam.

 Cum de mandato proximi præteriti capituli generalis et vestro [2], teneantur fratres signa et prodigia beatissimi patris Francisci, quæ scire vel reperire possunt, vestræ paternitati dirigere, visum est nobis qui secum licet indigni fuimus diutius conversati, pauca de multis gestis ipsius quæ per nos vidimus vel per alios sanctos fratres scire potuimus, et specialiter per fratrem Philippum visitatorem pauperum dominarum, fratrem Illuminatum de Arce, fratrem Masseum de Marignano, et fratrem Ioannem socium venerabilis patris fratris Egidii qui plura de his habuit ab eodem sancto fratre Egidio, et sanctæ memoriæ fratre Bernardo primo socio [3] beati Francisci, sanctitati vestræ veritate prævia intimare. Non contenti narrare solum miracula, quæ sanctitatem non faciunt sed ostendunt, sed etiam sanctæ conversationis eius insignia et pii beneplaciti voluntatem ostendere cupientes, ad laudem et gloriam Summi Dei et dicti patris sanctissimi, atque ædificationem volentium eius vestigia imitari. Quæ tamen per modum legendæ non scribimus, cum dudum de vita sua et miraculis quæ per eum Dominus operatus est sint confectæ Legendæ [4], sed velut de amœno prato quosdam flores, arbitrio nostro, pulchriores excerpimus, continuatam historiam non sequentes, sed multa seriose relinquentes quæ in prædictis legendis sunt posita tam veridico quam luculento sermone. Quibus hæc pauca quæ scribimus poteritis facere inseri, si vestra discretio viderit esse iustum [5]. Credimus enim quod si venerabilibus viris quæ [6] præfatas confecerunt legendas hæc nota fuissent, ea minime præterissent quin saltem pro parte ipsa suo decorassent eloquio et posteris ad memoriam reliquissent. Semper integre valeat vestra sancta paternitas in Domino Iesu Christo, in quo nos filios vestros devotos, sanctitati vestræ recommendamus humiliter et devote. Data in loco Grecii, tertio idus augusti anno Domini MCCXLVII. [7]

Vetus capitum partitio.

Cap. I. De nativitate beati Francisci, et de vanitate et curiositate et prodigalitate ipsius, et qualiter ex his pervenit ad largitatem et charitatem circa pauperes.

II. Qualiter captivatus fuit Perusii, et de duabus visionibus, quas habuit, volens fieri miles.

III. Qualiter Dominus primo visitavit cor ejus mirabili dulcedine,virtute cujus cœpit proficere per contemptum sui et omnium vanitatum, atque per orationes et eleëmosynas et amorem paupertatis.

IV. Qualiter à leprosis cœpit vincere seipsum et sentire dulcedinem in his, quæ prius erant sibi amara.

V. De prima allocutione Crucifixi ad ipsum, et qualiter ex tunc portavit in corde passionem Chrifti usque ad mortem suam.

VI. Qualiter primo fugit persecutionem patris et propinquorum, stando cum sacerdote sancti Damiani, in cujus fenestra projecerat pecuniam.

VII. De maximo labore et afflitione ipsius pro reparatione ecclesiæ sancti Damiani, et qualiter cœpit vincere seipsum , eundo pro eleëmosyna.

VIII. Qualiter, auditis et intellectis consiliis Christi in Euangelio, statim mutavit habitum exteriorem, se induit novum habitum perfectionis interius et exterius.

IX. De modo vocationis fratris Sylveftri, et de visione, quam habuit ante ingressura Ordinis.

X. Qualiter prædixit sex sociis suis omnia, quæ ventura erant illis euntibus per mundum, exhortans  eos ad patientiam.

XI. De receptione aliorum quatuor fratrum, et de ardentissima charitate, quam habebant ad invicem primi Fratres, et de sollicitudine laborandi et orandi, et de perfecta obedientia ipsorum.

XII. Qualiter beatus Franciscus cum undecim sociis ivit ad curiam Papæ, ut notificaret ei suum propositum, et faceret confirmari Regulam, quam scripserat.

XIII. De efficacia prædicationis ipsius, et de primo loco, quem habuit, et qualiter fratres stabant ibi, et quomodo inde recesserunt.

XIV. De capitulo, quod fiebat bis in anno in loco sanctæ Mariæ de Portiuncula.

XV. De morte domini Joannis, primi protectoris, et de assumptione domini Hugolini Hostiensis in patrem et protectorem Ordinis.

XVI. De electione Ministrorum primorum , et qualiter fuerunt missi per mundum.

XVII. De sacratissima morte beati Francisci et et qualiter per biennium ante receperat stigmata Domini noftri Jesu Christi.

XVIII. De canonizatione ipsius.

Caput I

Sancti patria, indoles et vitia in adolescentia et juventute, captivitas,

ad meliora conversio et pius in Christum passus affectum.

II - Franciscus ante dictus Joannes, in juventute jocosus et prodigus

- Franciscus de civitate Assisii oriundus quæ in finibus Spoletanæ vallis est sita, Iohannes prius est vocatus a matre, a patre vero tunc redeunte de Francia in cuius absentia natus erat, Franciscus est postmodum nominatus [8]. Hic, postquam fuit adultus et subtilis ingenii factus, artem patris id est negociationem exercuit [9], sed dissimiliter valde quoniam ipso hilarior et liberalior, deditus iocis et cantibus, civitatem Assisii die noctuque circuiens sibi similibus sociatus, in expendendo largissimus adeo ut omnia quæ habere poterat et lucrari in comestionibus aliisque rebus consumeret. Propter quod multotiens arguebatur a parentibus dicentibus ei quod tam magnas expensas in se et in allis faceret, ut non eorum filius sed cuiusdam magni principis videretur. Quia tamen divites erant parentes eius et ipsum tenerrime diligebant, tolerabant eum in talibus ipsum turbare nolentes. Mater autem eius, cum de prodigalitate sua sermo a convicinis fieret, respondebat: Quid de filio meo putatis? Adhuc erit filius Dei per gratiam [10]. Ipse vero non solum in his erat largus, immo prodigus, sed etiam in indumentis multipliciter excedebat, cariores pannos faciens quam ipsum deceret habere. In curiositate etiam tantum erat vanus quod aliquando in eodem indumento pannum valde carum panno vilissimo consui faciebat.

III. Pudicus tamen, statuit nulli in Christi nomine, petenti stipem negare.

Erat tamen quasi naturaliter curialis in moribus et in verbis, iuxta cordis sui propositum nemini dicens verbum iniuriosum vel turpe, immo, cum sic esset iuvenis iocosus et lascivus, proposuit turpia sibi dicentibus minime respondere. Unde ex hoc fama eius quasi per totam provinciam est adeo divulgata ut a multis qui cognoscebant eum diceretur aliquid magni futurus [11]. A quibus virtutum naturalium gradibus ad hanc provectus est gratiam ut diceret ad seipsum conversus: Ex quo largus et curialis es apud homines a quibus nihil recipis nisi favorem transitorium et inanem, iustum est ut, propter Deum qui largissimus est in retribuendo, pauperibus sis curialis et largus. Libenter igitur ex tunc videbat pauperes tribuens eis eleëmosynas affluenter. Et licet esset mercator, dispensator erat vanissimus opulentiæ sæcularis. Cum autem quadam die in apotheca ubi pannos vendebat circa huiusmodi staret sollicitus, venit quidam pauper ad eum petens eleëmosynam amore Dei. Cumque cupiditate divitiarum et mercationis cura detentus illi eleëmosynam denegasset, divina prospectus gratia seipsum arguit magnæ rusticitatis, dicens: Si pro magno comite vel barone pauper ille a te aliquid postulasset, certe postulatum sibi dedisses. Quanto ergo magis pro Rege regum et omnium Domino facere debuisti!. Cuius rei causa exinde in corde suo proposuit pro tanto Domino postulata de cetero non negaret [12].

Caput II. Qualiter captivatus fuit Perusii, et de duabus visionibus, quas habuit, volens fieri miles.
IV. Captivitate hilariter fert, et virum nobilem solatur.

Quodam tempore, guarra [13] inter Perusium et Assisium existente, captus est Franciscus cum multis suis concivibus et Perusii captivatus, tamen, quia nobilis erat moribus, cum militibus captivus est positus [14]. Cum autem quadam die concaptivi sui tristarentur, ipse, qui naturaliter erat hilaris et iocundus, non videbatur tristari sed quodammodo iocundari. Propter quod unus de sociis reprehendit eum tanquam insanum, quia scilicet lætabatur in carcere constitutus. Ad quod Franciscus viva voce respondit: Quid putatis de me? Adhuc adorabor per totum mundum [15]. Cumque unus de militibus quibus erat adiunctus uni de concaptivis iniuriam intulisset et ob hoc omnes alii vellent illum deserere, solus Franciscus ei societatem non denegat, sed et alios hortatur ad idem. Expleto autem anno, reformata pace inter civitates prædictas, Franciscus cum suis concaptivis Assisium est reversus.

V.  - Militiam meditans, et ad eam animatus somnio.

Post paucos vero annos, quidam nobilis de civitate Assisii militaribus armis se præparat ut ad pecuniæ vel honoris lucra augenda in Apuliam vadat. Quo audito, Franciscus ad eandem [16] cum illo aspirat, et ut a quodam comite gentili [17] nomine miles fiat, pannos pro posse præparat pretiosos, concive suo pauperior divitiis sed profusior largitate [18]. Nocte igitur quadam, cum ad hæc consummanda tota se deliberatione dedisset et ad iter agendum desiderio æstuaret, visitatur a Domino qui eum, tanquam gloriæ cupidum, fastigio gloriæ per visionem allicit et exaltat. Cum enim illa nocte dormiret, apparuit ei quidam vocans eum ex nomine ac ducens ipsum in quoddam spatiosum et amœnum palatium [19] plenum militaribus armis, scilicet splendentibus clipeis ceterisque apparatibus ad murum pendentibus, ad militiæ decorem spectantibus. Qui, cum gaudens plurimum quid hoc esset secum tacitus miraretur, interrogavit cuius essent hæc arma tanto splendore fulgentia et palatium sic amœnum. Et responsum est illi hæc omnia eum palatio sua esse militumque suorum. Expergefactus itaque gaudenti animo mane surrexit, sæculariter cogitans, tanquam qui nondum spiritum Dei plene gustaverat, se in hoc debere magnifice principari, atque præsagium magnæ prosperitatis reputans visionem, iter arripere deliberat in Apuliam ut miles fiat a comite supradicto. Tantum vero lætior solito est effectus ut pluribus admirantibus et quærentibus unde sibi esset tanta lætitia responderet: Scio me magnum principem affuturum.

VI. - Proficiscitur versus Apuliam; sed divinitus monitus redit Assisium.

Quoddam tamen magnæ curialitatis et nobilitatis indicium in eo præcesserat die immediate præcedenti visionem prædictam quod ipsius visionis non modica occasio creditur exstitisse. Nam omnia indumenta sua quæ de novo sibi fecerat curiosa et cara cuidam pauperi militi donaverat illa die [20]. Cum ergo iter arripiens ivisset usque Spoletum [21] ut in Apuliam pergeret cœpit aliquantulum ægrotare. Sollicitus autem nihilominus de suo itinere, cum se sopori dedisset, audivit semidormiens quemdam interrogantem ipsum quo tendere cupiebat. Cui Franciscus cum totum suum propositum revelasset, adiecit ille: Quis potest tibi melius facere? Dominus aut servus? Cui cum respondisset: Dominus, iterum dixit illi: Cur ergo relinquis pro servo dominum et principem pro cliente? Et Franciscus ait: Quid me vis facere? Revertere, inquit, in terram tuam et tibi dicetur quid sis facturus. Nam visionem quam vidisti aliter intelligere te oportet. Evigilans autem cœpit de hac visione diligentissime cogitare, et sicut in prima visione fuerat quasi totus extravagatus præ magna lætitia prosperitatem desiderans temporalem, sic in ista collegit intus se totum, vim eius admirans et considerans adeo diligenter quod illa nocte ultra dormire nequivit [22]. Mane itaque facto, versus Assisium revertitur festinanter, lætus et gaudens quamplurimum, exspectansque voluntatem Domini qui sibi hæc ostenderat et de salute sua ab ipso consilium sibi dari. Immutatusque iam mente, in Apuliam ire recusat et se voluntati divinæ desiderat conformare.

Caput III - Qualiter Dominus primo visitavit cor ejus mirabili dulcedine,
virtute cujus cœpit proficere per contemptum sui et omnium vanitatum,
atque per orationes et eleëmosynas et amorem paupertatis.
VII. -  Divinæ gratiæ dulcedine subito allectus.

Postquam vero Assisium est reversus, non post multos dies, quodam sero a sociis suis eligitur in dominum ut secundum voluntatem suam faceret expensas. Fecit ergo tunc sumptuosam comestionem parari, sicut multotiens fecerat. Cumque refecti de domo exissent, sociique simul eum præcederent euntes per civitatem cantando, ipse portans in manu baculum quasi dominus parum retro ibat post illos non cantando sed diligentius meditando. Et ecce subito visitatur a Domino, tantaque dulcedine repletur cor eius quod nec loqui nec moveri poterat, nihilque aliud sentire vel audire nisi dulcedinem illam valebat, quæ ita ipsum alienaverat a sensu carnali quod, sicut ipse postea dixit, ut si fuisset tunc totus frustatim incisus non potuisset se de loco movere. Cum autem socii eius retro respicerent et [23] viderent eum ita remotum ab ipsis, revertentes ad illum territi cernunt ipsum quasi in virum alterum iam mutatum Et interrogavit eum unus, dicens: Quid cogitasti quod non venisti post nos? Forsitan uxorem accipere cogitasti? Quibus ille viva voce respondit: Verum dixistis quia nobiliorem et ditiorem ac pulchriorem sponsam quam unquam vidistis accipere cogitavi. Et deriserunt eum. Ipse vero dixit hoc non a se sed inspiratus a Deo: nam ipsa sponsa fuit vera religio quam suscepit, cæteris nobilior, ditior et pulchrior paupertate.

VIII. - Orationi instat, piam munificentia.

Ab illa itaque hora cœpit sibi vilescere et illa contemnere quæ prius habuerat in amore, non tamen adhuc plene quia nondum erat penitus a sæculi vanitate solutus. Parumper autem a sæculari tumultu se subtrahens, studebat in interiori homine recondere Iesum Christum et margaritam quam comparare venditis omnibus cupiebat, oculis illusorum abscondens se, sæpe et quasi quotidie ad orationem ibat secreto. Ad hoc ipsum urgente quodammodo prælibata dulcedine quæ sæpius eum visitans, ipsum ad orationem de platea et aliis locis publicis impellebat. Licet vero dudum iam fuisset pauperum benefactor, ex tunc tamen firmius in corde suo proposuit nulli pauperi eleëmosynam pro Deo petenti se ulterius denegare, sed liberius et affluentius solito eleëmosynas facere. Semper igitur quicumque pauper ab ipso extra domum eleëmosynam postulabat, de denariis providebat illi si poterat; carens vero denariis, infulam vel corrigiam dabat ei, ne pauperem dimitteret vacuum. Si vero de his non habebat, ibat ad aliquem locum occultum et se camisiam [24] exuens, illuc pauperem secreto mittebat ut eam sibi tolleret propter Deum. Emebat etiam utensilia ad ecclesiarum ornatum pertinentia et ea sacerdotibus pauperibus secretius transmittebat.

IX. - Miroque affectu prosequitur pauperes.

Cum vero patre suo absente remanebat in domo, etiam si solus cum matre in domo comederet, implebat mensam panibus ac si pro tota familia præpararet. Unde cum interrogaretur a matre cur tot panes in mensa poneret, respondit se hoc facere pro eleëmosynis dandis pauperibus, eo quod proposuerat omni petenti pro Deo eleëmosynam elargiri. Mater autem quia eum præ ceteris filiis diligebat, ipsum tolerabat in talibus, observans quæ ab illo fiebant multumque super his in corde suo admirans. Sicut enim solebat cor apponere ad eundum post socios cum vocabatur ab eis, et in tantum erat illorum societate illectus ut multotiens a mensa surgeret etiam si parum comedisset relinquens in afflictione parentes propter sic inordinatum recessum, ita nunc cor suum totum erat intentum ut pauperes videret vel audiret quibus eleëmosynas elargiretur [25].

X. - inter quos Romæ in mendici habitu stipem petit.

Divina igitur gratia sic mutatus, licet adhuc esset in sæculari habitu, cupiebat esse in aliqua civitate ubi tanquam incognitus proprios pannos exueret et alicuius pauperis indumenta mutuo accepta indueret, probaretque amore Dei eleëmosynas postulare. Factum est autem ut tunc temporis Romam, causa peregrinationis, accederet. Et ingrediens ecclesiam Sancti Petri, consideravit oblationes quorumdam quod essent modicæ et ait intra se: Cum princeps Apostolorum sit magnifice honorandus, cur isti tam parvas oblationes faciunt in ecclesia ubi corpus eius quiescit? Sicque cum magno fervore manum ad bursam posuit et plenam denariis traxit eosque per fenestram altaris proiciens, tantum sonum fecit quod de tam magnifica oblatione omnes adstantes plurimum sunt mirati. Exiens autem ante fores ecclesiæ ubi multi pauperes aderant ad eleëmosynas petendas, mutuo accepit secreto panniculos cuiusdam pauperculi hominis et suos deponens illos induit. Atque stans in gradibus ecclesiæ cum aliis pauperibus eleëmosynam gallice postulabat, quia libenter lingua gallica loquebatur licet ea recte loqui nesciret [26]. Postea vero, exuens dictos panniculos et proprios resumens, rediit Assisium cœpitque orare Dominum ut dirigeret viam suam. Nemini enim suum pandebat secretum, nec ullius in hac parte consilio utebatur nisi solius Dei qui viam eius dirigere cœperat, et aliquando episcopi Assisii, quia tunc temporis apud nullos erat vera paupertas quem desiderabat super omnia huius mundi, volens in ea vivere atque mori [27].

IV - Qualiter à leprosis cœpit vincere seipsum et sentire dulcedinem in his, quæ prius erant sibi amara.
XI. - Vincit horrorem suum a leprosis.

Cum autem quadam die Dominum ferventer oraret, responsum: est illi: Francisce, omnia quæ carnaliter dilexisti et habere desiderasti oportet te contemnere ac odire si meam vis agnoscere voluntatem. Quod postquam inceperis facere quæ tibi prius suavia et dulcia videbantur erunt tibi importabilia et amara, atque in his quæ prius horrebas hauries magnam dulcedinem et suavitatem immensam. Gavisus ergo in his et in Domino confortatus, cum prope Assisium equitaret, leprosum quemdam obvium habuit. Et quia consueverat multum horrere leprosos, vim sibimetipsi faciens descendit de equo et obtulit illi denarium osculans sibi manum. Et accepto osculo pacis ab ipso readscendit equum et prosequitur iter suum. Exinde cœpit magis ac magis seipsum contemnere donec ad sui victoriam perfecte Dei gratia perveniret. Post paucos autem dies, assumens multam pecuniam ad hospitale leprosorum se transtulit, et congregans omnes simul dedit cuilibet eleëmosynam osculans eius manum. Recedente autem eo, vere quod prius sibi erat amarum, id est de leprosis videndis et tangendis, in dulcedinem est conversum. In tantum enim, ut dixit, amara ei fuerat visto leprosorum, ut non solum nollet eos videre sed nec eorum habitaculis propinquare, et si aliquando contingebat ipsum iuxta domos eorum transire aut eos videre, licet pietate moveretur ad faciendum eis eleëmosynam per interpositam personam, vultum tamen semper avertens nares suas propriis manibus obturabat. Sed per Dei gratiam ita factus est leprosorum familiaris et amicus, quod, sicut in Testamento suo testatur, inter illos manebat et eis humiliter serviebat [28].

XII. - Voluntatem Dei precibus inquiris frustra obnitente dæmone

Alteratus [29] autem post leprosorum visitationem in bonum, quemdam socium suum quem multum dilexerat ad loca remota secum ducens, dicebat illi se quemdam magnum et pretiosum thesaurum invenisse. Exultat vir ille non modicum et libenter vadit cum illo quotiens advocatur. Quem Franciscus ad quamdam cryptam iuxta Assisium sæpe ducebat, et ipsam solus intrans sociumque de thesauro habendo sollicitum foris relinquens, novo ac singulari spiritu perfusus Patrem in abscondito exorabat, cupiens neminem scire quid ageret intus, præter solum Deum quem de cælesti thesauro habendo assidue consulebat. Quod attendens humani generis inimicus ipsum ab incepto bono retrahere nititur ei timorem incutiens et horrorem. Nam quædam mulier erat Assisii gibbosa deformiter quam dæmon, viro Dei apparens, sibi ad memoriam reducebat, et comminabatur eidem quod gibbositatem illius mulieris iactaret in ipsum nisi a concepto proposito resiliret [30]. Sed Christi miles fortissimus, minas diaboli vilipendens, intra cryptam devote orabat ut Deus dirigeret viam suam. Sustinebat autem maximam passionem et anxietatem mentis, non valens quiescere donec opere compleret quod mente conceperat, cogitationibus variis invicem succedentibus quarum importunitas eum durius perturbabat. Ardebat enim interius igne divino, conceptum mentis ardorem deforis celare non valens, pœnitebatque ipsum peccasse tam graviter nec iam eum mala præterita vel præsentia delectabant, nondum tamen receperat continendi fiduciam a futuris. Propterea cum extra cryptam exibat, ad socium mutatus in virum alterum videbatur.

Caput V - De prima allocutione Crucifixi ad ipsum, et qualiter
ex tunc portavit in corde passionem Chrifti usque ad mortem suam.
XIII. Audit vocem imaginis Crucifixi quam non recte interpretatur.

Quadam vero die, cum misericordiam Domini ferventius imploraret, ostendit illi Dominus quod sibi diceretur in proximo quid ipsum agere oporteret [31]. Ex tunc autem tanto repletus est gaudio, quod non se capiens præ lætitia, etiam nolens, de huiusmodi secretis aliquid in aures hominum eructabat. Caute tamen et in ænigmate loquebatur, dicens se in Apuliam nolle ire sed in patria propria nobilia et ingentia se facturum. Ut autem socii eius viderent eum ita mutatum, a quibus iam erat elongatus mentaliter licet adhuc corporaliter aliquando sociaretur eisdem, quasi ludendo rursum interrogant eum: Visne uxorem ducere, Francisce? Quibus respondit sub quodam ænigmate, sicut superius est præmissum [32]. Paucis autem diebus elapsis, cum ambularet iuxta ecclesiam Sancti Damiani, dictum est illi in spiritu ut in eam ad orationem intraret. Quam ingressus cœpit orare ferventer coram quadam imagine Crucifixi, quæ pie ac benigne locuta est ei dicens: Francisce, nonne vides quod domus mea destruitur? Vade igitur et repara illam mihi. Et tremens ac stupens ait: Libenter faciam, Domine. Intellexit enim de illa ecclesia sibi dici, quæ præ nimia vetustate casum proximum minabatur [33]. De illa autem allocutione tanto fuit repletus gaudio et lumine illustratus, quod in anima sua veraciter sensit fuisse Christum crucifixum qui locutus est ei. Exiens vero ecclesiam, invenit sacerdotem iuxta eam sedentem, mittensque manum ad bursam obtulit ei quamdam pecuniæ quantitatem dicens: Rogo te, Domine, ut emas oleum et facias continue ardere lampadem coram illo Crucifixo. Et cum ad hoc opus consumpta fuerit hæc pecunia, iterum offeram tibi quantum fuerit opportunum.

XIV. - Et ex illo tempore passionem illius continue meditatur

Ab illa itaque hora ita vulneratum et liquefactum est cor eius ad memoriam Dominicæ passionis quod semper dum vixit stigimata Domini Iesu in corde suo portavit, sicut postea luculenter apparuit ex renovatione eorumdem stigmatum in corpore ipsius mirabiliter facta et clarissime demonstrata. Exinde tanta se carnis maceratione afflixit, quod, sanus et infirmus, corpori suo nimis austerus existens vix aut nunquam sibi voluit indulgere. Propter quod, die mortis eius instante, confessus est se multum peccasse in fratrem azimum [34], id est corpus. Quadam autem vice, solus ibat prope ecclesiam Sanctæ Mariæ de Portiuncula, plangendo et eiulando alta voce. Quem audiens, quidam vir spiritualis putavit ipsum pati infirmitatem aliquam vel dolorem, et pietate motus circa eum, interrogavit illum cur fleret. At ille dixit: Plango passionem Domini mei, pro quo non deberem verecundari alta voce ire piorando per totum mundum. Ille vero cœpit cum ipso similiter plangere alta voce. Sæpe etiam cum ab oratione surgebat, videbantur eius oculi pleni sanguine quia fleverat multum amare. Non solum autem affligebat se in lacrimis, sed etiam abstinentia cibi et potus, ob memoriam Dominicæ passionis.

XV. Et corpus vehementer affligit.

Unde cum sederet aliquando ad manducandum cum sæcularibus et dabantur ei aliqua cibaria delectabilia corpori suo, parum gustabat ex eis, aliquam excusationem prætendens ne videretur ea propter abstinentiam dimisisse. Et quando comedebat cum fratribus, in cibis quos edebat sæpe ponebat cinerem, dicens fratribus in abstinentiæ suæ velamen, fratrem [35] cinerem esse castum. Cum autem semel ad manducandum sederet, dixit ei quidam frater quod beata Virgo in hora comestionis ita fuerat paupercula quod non habebat quid daret filio suo ad manducandum. Quod audiens, vir Dei suspiravit cum magno dolore, mensaque relicta, panem super nudam terram comedit. Multotiens vero cum sederet ad manducandum, parum post comestionis initium subsistebat non comedens neque bibens, suspensus circa cælestia meditanda. Nolebat enim tunc verbis aliquibus impediri, alta suspiria ex intimo cordis emittens, dicebat etiam fratribus, ut semper cum audirent eum taliter suspirantem, laudarent Deum et pro ipso fideliter exorarent. Hoc de sua abstinentia diximus incidenter ut ostenderemus ipsum post dictam visionem et allocutionem imaginis Crucifixi fuisse usque ad mortem semper Christi passioni conformem.

Caput II

Sancti gesta a sua conversione usque ad assumptum habitum

Fratrum Minorum, cœptumque novum vitæ genus.

Cap. VI - Qualiter primo fugit persecutionem patris et propinquorum,
stando cum sacerdote sancti Damiani, in cujus fenestra projecerat pecuniam.
XVI. - Pecunia offert pro restauranda ecclesia S. Damiani, ibidem latitat.

Ex dicta igitur visione et allocutione Crucifixi gavisus surrexit signo crucis se muniens, et ascendens equum assumensque pannos diversorum colorum, ad civitatem quæ dicitur Fulginium [36] pervenit, atque ibi venditis equo et omnibus quæ portaverat, ad ecclesiam Sancti Damiani continuo est reversus. Et invento illic sacerdote pauperculo [37], cum magna fide et devotione osculans manus eius, obtulit illi pecuniam quam portabat et propositum suum per ordinem enarravit. Obstupefactus sacerdos, et subitam eius conversionem miratus, recusabat hæc credere, et sibi putans illudi, noluit apud se illius pecuniam retinere. At ipse pertinaciter insistens, verbis suis fidem facere nitebatur et sacerdotem orabat enixius ut eum secum permitteret commorari. Acquievit tandem sacerdos de mora illius, sed timore parentum pecuniam non recepit. Quare verus pecuniarum contemptor in quamdam fenestram proiciens ipsam, velut pulverem vilipendit. Moram igitur faciente ipso in loco præfato, pater ipsius ut sedulus explorator circuivit quærens quid actum sit de filio suo.  Et cum audisset eum sic mutatum in loco iam dicto taliter conversari, tactus dolore cordis intrinsecus et ad subitum rerum eventum turbatus, convocatis amicis et vicinis citissime cucurrit ad eum. Ipse autem, quia erat novus miles Christi, ut audivit minas persequentium eorumque adventum præscivit, dedit locum iræ paternæ et ad quamdam occultam caveam quam ad hoc sibi paraverat accedens, ibi per mensem integrum latitavit. Quæ cavea, uni tantum de domo patris erat cognita [38], ubi cibum sibi quandoque oblatum edebat occulte, orans iugiter lacrimarum imbre perfusus ut Dominus liberaret eum a persecutione nociva et ut pia vota ipsius benigno favore compleret.

XVII. - Hinc prodiens a civibus male mulctatur et a patre in vinculis destinetur

Cumque sic in ieiunio et fletu ferventer et assidue Dominum exorasset, de sua diffidens virtute et industria, spem suam totaliter iactavit in Dominum, qui eum licet in tenebris manentem perfuderat quadam ineffabili lætitia et illustraverat mirabili claritate. Ex qua nimirum totus ignitus, fovea relicta, iter arripuit versus Assisium, impiger festinus et lætus. Et fiduciæ Christi armis munitus divinoque calore succensus, seipsum arguens de pigritia et vano timore, manibus et ictibus persequentium se exposuit manifeste. Quem videntes illi qui prius noverant eum sibi miserabiliter exprobrabant insanumque ac dementem clamantes, lutum platearum et lapides proiciebant in eum. Cernentes enim eum sic a pristinis moribus alteratum et carnis maceratione confectum, totum quod agebat exinanitioni et dementiæ imputabant. Sed miles Christi, in his omnibus ut surdus pertransiens nulla fractus aut mutatus iniuria, Deo gratias referebat. Cum autem rumor huiusmodi fieret per plateas et vicos civitatis de ipso, tandem pervenit ad patrem, qui audiens talia in ipsum a concivibus fieri, statim surgit quærere ipsum, non ad liberandum sed potius ad perdendum. Nulla enim moderatione servata, currit tanquam lupus ad ovem, et torvo oculo ac hirsuta facie illum respiciens iniecit impie manus in ipsum. Pertrahens autem illum ad domum et per plures dies in carcere tenebroso recludens, nitebatur eius animum verbis et verberibus flectere ad sæculi vanitatem.

XVIII. - Amissus a matre redit ad ecclesiam sancti Damiani.

Ipse vero, nec motus verbis nec vinculis aut verberibus fatigatus, patienter omnia portans, ad sanctum propositum exsequendum promptior et validior reddebatur. Patre namque ipsius recedente a domo causa necessitatis urgente, mater eius quæ sola cum illo remanserat, factum viri sui non approbans, blandis sermonibus alloquitur filium. Quem, cum a sancto proposito revocare non posset, commotis eius visceribus super ipsum, confregit vincula eumque liberum abire permisit. At ipse, gratias omnipotenti Deo referens, ad locum ubi fuerat prius revertitur, et maiori libertate utens tanquam dæmonum tentationibus probatus et tentationum documentis instructus, recepto animo securiori ex iniuriis, liberior et magnanimior incedebat. Interea pater revertitur et non invento filio, peccata peccatis accumulans, intorquet convicia in uxorem.

XIX. - Unde a patre frustra evocatus ad consules, comparet coram episcopo.

Deinde cucurrit ad palatium communitatis conquerens de filio coram consulibus civitatis postulansque ut pecuniam, quem exspoliata domo asportaverat, facerent sibi reddi. Consules autem videntes eum ita turbatum, Franciscum, ut coram eis compareat, citant sive advocant per præconem. Qui præconi respondens dixit se per Dei gratiam iam factum liberum et consulibus amplius non teneri, eo quod esset solius altissimi Dei servus [39]. Consules vero nolentes ei vim facere dixerunt patri: Ex quo servitium Dei est aggressus, de potestate nostra exivit [40]. Videns ergo pater quod coram consulibus nihil proficeret, eamdem querimoniam proposuit coram episcopo [41] civitatis. Episcopus vero, discretus et sapiens, vocavit eum debito modo, ut compareret super patris querimoniam responsurus. Qui respondit nuntio dicens: Ad dominum episcopum veniam quia est pater et dominus animarum. Venit igitur ad episcopum et ab ipso cum magno gaudio est receptus. Cui episcopus ait: Pater tuus est contra te turbatus et scandalizatus valde. Unde, si tu vis Deo servire, redde illi pecuniam quam habes, quæ, quoniam forte est de iniustis acquisitis, non vult Deus ut eroges eam in opus ecclesiæ, propter peccata patris tui cuius furor mitigabitur ea recepta. Habeas ergo, fili, fiduciam in Domino et viriliter age, nolique timere quia ipse erit adjutor tuus et pro ecclesiæ suæ opere abundanter tibi necessaria ministrabit.

XX. - Patrique pecunia exigenti etiam vestes suas restituit.

Surrexit igitur vir Dei, lætus et confortatus in verbis episcopi, et coram ipso portans pecuniam ait illi: Domine, non tantum pecuniam quæ est de rebus suis [42] volo ei reddere gaudenti animo, sed etiam vestimenta. Et intrans cameram episcopi exuit omnia vestimenta sua et, ponens pecuniam super ipsa, coram episcopo et patre aliisque adstantibus, nudus foras exivit, et dixit: Audite omnes et intelligite. Usque modo Petrum Bernardonis vocavi patrem meum, sed, quia Deo servire proposui, reddo illi pecuniam pro qua erat turbatus et omnia vestimenta quæ de suis rebus habui, volens amodo dicere: Pater noster qui es in cælis, non pater Petre Bernardonis. Inventus est autem vir Dei tunc cilicium habere ad carnem sub vestibus coloratis [43]. Surgens ergo pater eius, nimio dolore et furore succensus, accepit denarios et omnia vestimenta. Quæ dum portaret ad domum, illi qui ad hoc spectaculum fuerant, indignati sunt contra eum, quia de vestimentis Filio reliquerat nihil, ut [et] super Franciscum vera pietate commoti, cœperunt fortiter lacrimari. Episcopus autem, animum viri Dei diligenter attendens atque fervorem et constantiam eius vehementer admirans, ipsum inter brachia sua recollegit, operiens eum pallio suo. Intelligebat enim aperte facta ipsius ex divino esse concilio et agnoscebat ea quæ viderat non parvum ministerium [44] continere. Sicque ex tunc factus est eius adiutor, exhortando et fovendo ipsum ac dirigendo et amplexando in visceribus caritatis.

Caput VII - De maximo labore et afflictione ipsius pro reparatione ecclesiæ
Sancti Damiani et qualiter cœpit vincere seipsum eundo pro eleëmosyna.
XXI. - In veste eremitica publice mendicat pro reparanda S. Damiani Ecclesia.

Servus igitur Dei Franciscus, nudatus ab omnibus quæ sunt mundi, divinæ vacat iustitiæ propriamque visam contemnens divino servitio se mancipat modis omnibus quibus potest. Revertensque ad ecclesiam Sancti Damiani [45], gaudens et fervens, fecit sibi quasi heremiticum habitum [46], et sacerdotem illius ecclesiæ confortavit eodem sermone quo ipse fuerat ab episcopo confortatus. Deinde, surgens et introiens civitatem cœpit per plateas et vicos, tanquam ebrius spiritu, Dominum collaudare. Finita vero huiusmodi collaudatione Domini, ad acquirendos lapides pro reparatione dictæ ecclesiæ se convertit dicens: Qui mihi dederit unum lapidem, unam habebit mercedem. Qui autem duos dederit, duas habebit mercedes. Qui vero tres, totidem mercedes habebit. Sic et multa alia verba simplicia in fervore spiritus loquebatur, quia idiota et simplex, electus a Deo, non in doctis humanæ sapientiæ verbis, sed simpliciter in omnibus se habebat. Multi autem deridebant eum putantes ipsum insanum, alii vero, pietate commoti, movebantur ad lacrimas videntes eum de tanta lascivia et sæculi vanitate ad tantam ebrietatem divini amoris tam cito venisse. At ipse, derisiones contemnens, in spiritus fervore Deo gratias referebat. Quantum vero laboraverit in opere supradicto, longum et difficile esset narrare, ipse enim, qui tam delicatus fuerat in domo paterna, propriis humeris lapides ferebat in Dei servitio multipliciter se affligens [47].

XXII. - Et victum suum ostiatim petit, alios cybos respuens.

Sacerdos autem prædictus, considerans eius laborem quod scilicet tam ferventer ultra vires divino se obsequio manciparet, licet esset pauperculus, procurabat pro eo fieri aliquod spetiale [48] ad victum, sciebat autem ipsum delicate vixisse in sæculo. Quippe, ut ipse vir Dei postea confessus est, frequenter electuariis et confectionibus utebatur et a cibis contrariis abstinebat. Cum autem die quadam advertisset quod faciebat sacerdos pro ipso, ad se conversus ait: Invenies tu hunc sacerdotem quocumque ieris qui tibi tantam præstet humanitatem? Non est hæc vita pauperis hominis quem eligere voluisti. Sed, sicut pauper vadens ostiatim portat in manu paropsidem, et necessitate coactus diversa in ea cibaria coadunat, ita voluntarie oportet te vivere, amore illius qui pauper natus pauperrimus vixit in sæculo ac remansit nudus et pauper in patibulo sepultusque in alieno sepulcro. Surgens igitur quadam die accepit paropsidem, et ingressus civitatem ivit petendo eleëmosynam ostiatim. Cumque diversa cibaria poneret in scutella, mirabantur multi qui sciebant eum tam delicate vixisse, videntes ipsum ad tantum sui contemptum sic mirabiliter transmutatum. Quando autem voluit comedere illa diversa cibaria simul posita, horruit primo quia non solum comedere sed nec velle videre talia consueverat. Tandem vincens seipsum cœpit comedere, et visum est illi quod in comedendo aliquod electuarium nunquam sic fuerit delectatus: Proinde tantum cor eius in Domino exultavit quod caro ipsius, licet debilis et afflicta, corroborata est ad quæcumque aspera et amara lætanter pro Domino toleranda. Gratias insuper egit Deo quod amarum sibi in dulce mutaverat et eum multipliciter confortaverat. Dixit ergo illi presbytero quod de cetero pro se aliqua cibaria non faceret nec fieri procuraret.

XXIII. - Et maladicta et sannas etiam proprii patris patienter ferens.

Pater vero ipsius videns eum in tanta vilitate positum dolore nimio replebatur. Quia enim multum dilexerat ipsum, verecundabatur et dolebat tantum super eum, videns carnem illius quasi mortuam ex afflictione nimia et algore, quod ubicumque reperiebat ipsum maledicebat ei. Vir autem Dei, maledictiones patris attendens, hominem quemdam pauperculum et despectum assumpsit sibi in patrem et ait illi: Veni mecum et dabo tibi de eleëmosynis quæ mihi dabuntur. Cum autem videris patrem meum maledicentem mihi, ego quoque dixero tibi: benedic mihi, pater. Signabis me ac benedices mihi vice illius. Sic igitur benedicente sibi paupere illo, dicebat vir Dei ad patrem: Non credis quod Deus possit mihi dare patrem benedicentem mihi contra maledictiones tuas? Præterea multi deridentes eum videntesque ipsum sic derisum patienter omnia sustinere stupore nimio mirabantur. Unde, tempore hiemali cum orationi quodam mane insisteret contectus pauperculis indumentis, frater eius carnalis prope ipsum transiens cuidam suo concivi dixit ironice: Dicas Francisco quod saltem unam nummatam [49] de sudore vendat tibi. Quod audiens, vir Dei gaudio salutari perfusus, in fervore spiritus gallice respondit: Ego, inquit, Domino meo care vendam sudorem istum.

XXIV. - De eadem Ecclesia vaticinatur.

Cum autem laboraret assidue in opere ecclesiæ memoratæ, volens in ipsa ecclesia luminaria iugiter esse accensa, ibat per civitatem oleum mendicando. Sed, cum prope quamdam domum venisset, videns ibi homines congregatos ad ludum, verecundatus coram eis eleëmosynam petere, retrocessit. In seipsum vero conversus arguit se peccasse, currensque ad locum ubi ludus fiebat, dixit coram omnibus adstantibus culpam suam quod verecundatus fuerat petere eleëmosynam propter eos. Et, fervente spiritu ad domum illam accedens, gallice petiit oleum amore Dei pro luminaribus ecclesiæ supradictæ. Cum aliis autem laborantibus in opere præfato persistens, clamabat alta voce in gaudio spiritus ad habitantes et transeuntes iuxta ecclesiam, dicens eis gallice: Venite et adiuvate me in opere ecclesiæ Sancti Damiani quæ futura est monasterium dominarum, quarum fama et vita in universali ecclesia glorificabitur Pater noster cælestis. Ecce quomodo, spiritus prophetiæ repletus, vere futura prædixit. Hic est enim locus ille sacer in quo gloriosa religio et excellentissimus ordo pauperum dominarum virginumque sacrarum, a conversatione [50] beati Francisci fere sex annorum spatio consummato, per eumdem beatum Franciscum felix sumpsit exordium, quarum vita mirifica et institutio gloriosa a sanctæ memoriæ domino papa Gregorio nono, tunc temporis Ostiensi episcopo, auctoritate Sedis apostolicæ est plenius confirmata [51].

Caput VIII - Qualiter auditis et intellectis consiliis Christi
in Evangelio, statim mutavit habitum exteriorem et induit
novum habitum perfectionis interius et exterius.
XXV. - Audito Euangelio, habitum mutavit, cœpitque pænitentiam

Beatus itaque Franciscus, ecclesiæ Sancti Damiani perfecto iam opere, habitum heremiticum portabat, baculumque manu gestans pedibus calciatis et cinctus corrigia incedebat [52]. Audiens autem quadam die inter missarum solemnia ea quæ Christus discipulis ad prædicandum missis loquitur, ne scilicet aurum vel argentum, nec sacculum vel peram, nec panem, nec virgam portent in via, nec calciamenta nec duas tunicas habeant, intelligensque hæc postea clarius ab ipso presbytero, indicibili repletus gaudio: Hoc, inquit, est quod cupio totis viribus adimplere. Igitur cunctis quæ audierit [53] commissis memoriæ lætanter his adimplendis innititur, duplicibusque sine mora demissis [54] ex tunc iam virga, calciamentis, sacculo vel pera non utitur; faciens autem sibi tunicam valde contemptibilem et incultam, reiecta corrigia, pro cingulo funem sumpsit [55]. Omnem quoque sollicitudinem cordis novæ gratiæ verbis apponens qualiter illa posset opere perficere, cœpit, instinctu divino, evangelicæ perfectionis annunciator exsistere pœnitentiamque simpliciter in publicum prædicare. Erant autem verba ejus non inania nec risu digna, sed virtute Spiritus sancti plena, cordis medullas penetrantia, ita ut in stuporem vehementer converterent audientes.

XXVI. - Et pace magno cum fructu prædicare.

Sicut autem ipse postmodum testatus est, huiusmodi salutationem Domino revelante didicerat, videlicet: Dominus det tibi pacem! Et ideo in omni prædicatione sua, pacem annuntians populum in prædicationis exordio salutabat. Et mirum certe, nec sine miraculo admittendum, quod ad hanc salutationem annunciandam, ante suam conversionem habuerat quemdam præcursorem qui frequenter iverat per Assisium salutando in hunc modum: Pax et bonum! pax et bonum! De quo creditum est firmiter quod sicut Iohannes Christum prænuntians Christo incipiente prædicare defecit, ita et iste velut alter Iohannes beatum Franciscum præcessit in annuntiatione pacis qui etiam post adventum ipsius non comparuit sicut prius [56]. Subito ergo, vir Dei Franciscus, spiritu prophetarum perfusus iuxta sermonem propheticum, statim post dictum suum præconem annuntiabat pacem, prædicabat salutem, eiusque salutaribus monitis plurimi veræ paci fœderabantur qui discordes a Christo extiterant a salute longinqui.

Caput III

Sanctus admittit socios qui ab illo egregie instituti virtutibus clarent

XXVII. - Admissis duos socios. Bernardum

Innotescente autem apud multos beati Francisci tam simplicis doctrinæ veritate quam vitæ, cœperunt post duos annos a sua conversatione [57] viri quidam ipsius exemplo ad pœnitentiam animari, et eidem, reiectis omnibus, habitu vitaque coniungi, quorum primus extitit frater Bernardus [58] sanctæ memoriæ. Qui considerans constantiam et fervorem beati Francisci in divino servitio, quomodo scilicet cum multo labore destructas reparabat ecclesias asperamque vitam ducebat, cum sciret ipsum delicate vixisse in sæculo, proposuit in corde suo omnia quæ habebat erogare pauperibus et illi, vita et habitu, firmiter adhærere. Quadam ergo die secreto ad virum Dei accedens, ei suum propositum revelavit, condixitque cum illo ut tali sero [59] veniret ad eum. Beatus autem Franciscus, gratias agens Deo tanquam nullum adhuc socium habens [60], gavisus est valde, maxime quia dominus Bernardus erat homo ædificationis magnæ.

XXVIII. - Et Petrum, qui ex illius consilio, Dei qua voluntate.

Venit ergo beatus Franciscus ad domum eius statuto sero cum magna cordis exultatione et cum illo tota illa nocte permansit. Cui, inter alia, dixit dominus Bernardus: Si quis a domino suo haberet multa vel pauca quæ tenuisset per multos annos et nollet ea amplius retinere, quid de ipsis agere posset quod melius esset? Beatus Franciscus respondit quod ea domino suo deberet reddere a quo eadem recepisset. Et dominus Bernardus ait: Ergo, frater, omnia mea bona temporalia volo erogare amore Domini mei qui contulit ea mihi, sicut tibi videbitur melius expedire. Cui sanctus dixit: Summo mane ad ecclesiam ibimus et per evangeliorum codicem cognoscemus quomodo Dominus discipulos suos docuit. Surgentes igitur mane, cum quodam alio, Petro [61] nomine qui etiam cupiebat fieri frater, venerunt ad ecclesiam Sancti Nicolai iuxta plateam civitatis Assisii. Quam ad orationem ingressi, quia simplices erant et nesciebant invenire verbum evangelii de renuntiatione sæculi, Dominum rogabant devote ut in prima libri apertione voluntatem suam eis ostendere dignaretur.

XXIX. - Ex Evangelio cognita, omnia bona sua distribuunt

Oratione autem finita, beatus Franciscus accipiens librum clausum, flexis genibus coram altari aperuit ipsum. Et in prima eius apertione occurrit illud consilium Domini: Si vis perfectus esse, vade et vende omnia quæ habes et da pauperibus et habebis thesaurum in cælo [62]. Quo comperto, beatus Franciscus gavisus est valde et gratias egit Deo. Sed quia verus cultor Trinitatis, trino voluit testimonio confirmari. Secundo et tertio librum aperuit. Et in secunda apertione occurrit illud: Nihil tuleritis in via, etc. [63]. In tertia vero illud: Qui vult venire post me abneget semetipsum [64], etc.. Beatus ergo Franciscus, in qualibet apertione libri gratias [65]. Deo exhibitis pro confirmatione sui propositi et desiderii dudum concepti tertio divinitus sibi exhibita et monstrata, dixit prædictis viris, scilicet Bernardo et Petro: Fratres, hæc est vita et regula nostra et omnium qui voluerint nostræ societati coniungi. Ite igitur, et sicut audistis implete. Abiit itaque dominus Bernardus qui erat dives valde, et venditis omnibus quæ habuerat multaque pecunia congregata, pauperibus civitatis distribuit universa. Petrus etiam pro posse divinum consilium adimplevit. Distractis autem omnibus, habitum, quem paulo ante sanctus assumpserat postquam reliquit heremiticum habitum, ambo pariter susceperunt, et ab illa hora simul cum ipso vixerunt secundum formam sancti evangelii a Domino illis ostensam. Et ideo beatus Franciscus dixit in testamento suo: Ipse Dominus mihi revelavit ut deberem vivere secundum formam sancti evangelii [66].

Caput IX - De modo vocationis fratris Sylvestri et de visione
quam habuit ante ingressum ordinis.
XXX. - Quod dum fit, Silvester presbyter pecuniam
inique petit et obtinet a Sancto.

Cum autem, ut dictum est, dominus Bernardus bona sua pauperibus largiretur, aderat beatus Franciscus intuens virtuosam operationem Domini, et ipsum Dominum in corde suo glorificans et collaudans. Venit autem quidam sacerdos, nomine Sylvester, a quo beatus Franciscus emerat lapides pro reparatione ecclesiæ Sancti Damiani, et videns totam pecuniam expendi concilio viri Dei, cupiditatis igne succensus, dixit ad eum: Francisce, non bene solvisti mihi pro lapidibus quos emisti a me. Audiens ergo avaritiæ contemptor illum murmurantem iniuste, accessit ad dominum Bernardum mittensque manum in clamidem eius ubi erat pecunia, cum magno fervore spiritus extraxit eam plenam denariis et dedit presbytero murmuranti. Et iterum, secundo implens manum pecunia dixit illi: Habes adhuc plene solutionem, domine sacerdos? Et respondit: Plene habeo, frater. Et lætus ad domum suam revertitur cum pecunia sic accepta.

XXXI. - Deinde divino somnio illustratus ejusdem disciplinœ se postea tradit.

Post paucos autem dies, idem sacerdos inspiratus a Domino cœpit super his quæ beatus Franciscus egerat cogitare, et dicebat intra se: Nonne sum miser homo, qui cum sim senex temporalia concupisco et quæro? Et hic juvenis ea pro Dei amore despicit et abhorret. Sequenti autem nocte, vidit in somnis crucem immensam cuius summitas cælos tangebat et pes eius stabat fixus in ore Francisci, ipsiusque latera ab una parte mundi ad alteram tendebantur. Evigilans ergo sacerdos cognovit et credidit firmiter Franciscum esse vere amicum et servum Christi, atque religionem quam cœperat esse per universum mundum protinus dilatandam. Sicque cœpit Deum timere et in domo sua pœnitentiam agere. Tandem vero, post modicum tempus, ingressus est ordinem iam inceptum [67], in quo optime vixit et gloriose finivit.

XXXII. - Habitant apud Portiunculam, ubi admittitur Beatum Ægidium.

Vir autem Dei Franciscus duobus, ut dictum est, fratribus sociatus cum non haberet hospicium ubi cum eis maneret, simul cum ipsis ad quamdam pauperculam ecclesiam derelictam se transtulit, quæ Sancta Maria de Portiuncula [68] dicebatur, et fecerunt ibi unam domunculam in qua aliquando pariter morarentur. Post aliquot autem dies, vir quidam assisinus, Egidius nomine, venit ad eos et cum magna reverentia et devotione, flexis genibus, rogavit virum Dei ut eum in suam societatem reciperet. Quem cum vir Dei videret fidelissimum et devotum et quod multam gratiam a Deo consequi poterat, ut postea patuit per effectum, libenter eum recepit [69]. Coniuncti vero hi quatuor, cum immensa lætitia et gaudio Spiritus sancti ad maiorem profectum se taliter diviserunt.

XXXIII. - Quocum Sanctus, duobus aliis alio missis, perambulabat.

Beatus Franciscus assumens fratrem Ægidium secum ivit in Marchiam Anchonitanam [70], alii autem duo in regionem aliam perrexerunt. Euntes ergo in Marchiam exultabant vehementer in Domino, sed Vir sanctus, alta et clara voce laudes Domini Gallice cantans, benedicebat et glorificabat Altissimi bonitatem. Tanta vero erat in eis lætitia quasi magnum thesaurum invenissent in evangelico prædio dominæ paupertatis, cuius amore omnia temporalia velut stercora contempserant liberaliter et libenter. Dixit autem sanctus ad fratrem Ægidium: Nostra religio similis erit piscatori qui mittit retia sua in aquam capiens piscium multitudinem copiosam, et parvos in aqua relinquens magnos eligit in vasa sua. Sicque prophetavit Ordinem dilatandum. Licet autem Vir Dei nondum plene populo prædicaret, quando tamen per civitates et castella transibat, hortabatur omnes ut amarent et timerent Deum atque pœnitentiam agerent de peccatis. Frater autem Ægidius admonebat audientes ut ei crederent quia eis optime consulebat.

XXXIV. - Marchiam Anconitanam ac redita ad Portiunculam.

Qui vero eos audiebant dicebant: Qui sunt isti? et quæ sunt hæc verba quæ dicunt? Erat enim tunc amor et timor Dei quasi ubique extinctus et via pœnitentiæ penitus nesciebatur, immo stultitia reputabatur. Nam intantum prævaluerat carnis illecebra, mundi cupiditas et superbia vitæ quod totus mundus in his tribus malignitatibus positus videbatur. Erat igitur de his viris evangelicis diversa opinio. Alii enim dicebant eos stultos vel ebrios, alii autem asserebant quod talia verba non ex stultitia procedebant. Unus vero de audientibus dixit: Aut propter summam perfectionem Domino adhæserunt, aut certe insani sunt, quia desperata videtur vita eorum, cum parco cibo utantur et nudis pedibus ambulent atque vilissimis vestibus sint induti. Inter hæc tamen, licet quidem [71] timorem incurrerent visa forma sanctæ conversationis eorum, non eos adhuc aliqui sequebantur, sed mulieres iuvenculæ videntes eos a longe fugiendo pavebant ne forte stultitia et insania ducerentur. Cumque circuissent illam provinciam [72] redierunt ad dictum locum Sanctæ Mariæ.

XXXV. - Admittit tre alios quibuscum magnam penuriam patitur.

Paucis autem diebus elapsis, venerunt ad eos tres alii viri de Assisio, videlicet Sabbatinus, Moricus et Iohannes de Capella [73], supplicantes beato Francisco ut eos in fratres reciperet. Et ipse recepit eos humiliter et benigne. Quando autem eleëmosynas per civitatem petebant vix aliquis dabat eis, sed improperabant illis dicentes quod res suas dimiserant ut comederent alienas, et ideo maximam penuriam sustinebant. Eorum quoque parentes et consanguinei persequebantur illos, aliique de civitate deridebant ipsos tanquam insensatos et stultos, quia tempore illo nullus relinquebat sua ut peteret eleëmosynas ostiatim. Episcopus vero civitatis Assisii [74], ad quem pro concilio frequenter ibat vir Dei, benigne ipsum recipiens dixit ei: Dura mihi videtur et aspera vita vestra, nihil scilicet in sæculo possidere. Cui sanctus ait: Domine, si possessiones aliquas haberemus, nobis essent necessaria arma ad protectionem nostram. Nam inde oriuntur quæstiones et lites soletque ex hoc amor Dei et proximi multipliciter impediri. Et ideo nolumus in hoc sæculo aliquid possidere temporale. Et placuit multum episcopo responsio viri Dei, qui cuncta transitoria et præcipue pecuniam contempsit. Intantum ut in omnibus regulis suis commendaret potissime paupertatem et omnes fratres sollicitos redderet de pecunia evitanda. Plures enim regulas fecit et eas expertus est priusquam faceret illam quam ultimo reliquit fratribus [75]. Unde in una ipsarum dixit in detestationem pecuniæ: Caveamus, qui reliquimus omnia, ne pro tam modico regnum cælorum perdamus. Et si pecuniam in aliquo loco inveniremus, non curemus plus quem de pulvere quem calcamus [76].

Caput X - Qualiter prædixit sex sociis suis omnia quæ ventura
erant illis euntibus per mundum, exhortans eos ad patientiam.
XXXVI - Eosque egregie instituto ad prœdicandum mittit.

Sanctus autem Franciscus, cum iam plenus esset gratia Spiritus sancti, convocans ad se dictos sex fratres prædixit illis quæ ventura erant. Consideremus, inquit, fratres carissimi vocationem nostram qua misericorditer vocavit nos Deus, non tantum pro nostra sed pro multorum salute, ut eamus per mundum exhortando omnes plus exemplo quam verbo ad agendam pœnitentiam de peccatis suis et habendam memoriam mandatorum Dei. Nolite timere quia pusilli et insipientes videmini, sed secure annuntiate simpliciter pœnitentiam, confidentes in Domino qui vicit mundum quod spiritu suo loquitur per vos et in vobis ad exhortandum omnes ut convertantur ad ipsum et eius mandata observent. Invenietis autem quosdam homines fideles, mansuetos et benignos, qui cum gaudio vos et verba vestra recipient, aliosque plures, infideles, superbos et blasphemos, qui exprobrantes resistent vobis et his quæ dicetis. Ponite ergo in cordibus vestris patienter et humiliter omnia tolerare. Cumque fratres hæc audissent, timere cœperunt. Ad quos sanctus ait: Nolite timere quoniam non post multum tempus venient ad nos multi sapientes et nobiles, eruntque nobiscum prædicantes regibus et principibus et populis multis. Multi vero convertentur ad Dominum qui per universum mundum multiplicabit suam familiam et augebit.

XXXVII. - Illi vero obsequentes multa indigna ferunt patienter.

Et cum hæc dixisset illis ac benedixisset, abierunt viri Dei devote eius monita observantes. Cum autem inveniebant aliquam ecclesiam sive crucem, inclinabant se ad orationem et devote dicebant: Adoramus te Christe et benedicimus tibi propter omnes ecclesias tuas quæ sunt in universo mundo, quia per sanctam crucem tuam redemisti mundum [77]. Credebant enim semper invenire locum Dei ubicumque crucem vel ecclesiam invenissent. Quicumque autem eos videbant plurimum mirabantur eo quod habitu et vita dissimiles erant omnibus et quasi silvestres homines videbantur. Quocumque vero intrabant, civitatem scilicet vel castellum aut villam vel domum, annuntiabant pacem, confortantes omnes ut timerent et amarent creatorem cæli et terræ eiusque mandata servarent. Quidam libenter eos audiebant, alii e contrario deridebant; plerique eos quæstionibus fatigabant, quibusdam dicentibus: Unde estis? aliis quærentibus quis esset ordo ipsorum. Quibus, licet esset laboriosum tot quæstionibus respondere, simpliciter tamen confitebantur quod erant viri pœnitentiales de civitate Assisii oriundi. Nondum enim ordo eorum dicebatur religio.

XXXVIII. - Narratur hujusnodi exemplum in Bernardo dum socio Florentiœ.

Multi vero eos deceptores vel fatuos iudicabant et nolebant eos recipere in domum suam, ne tanquam fures res suas furtim auferrent. Propterea in multis locis, post illatas eis multas iniurias, hospitabantur in ecclesiarum porticibus vel domorum. Eodem tempore duo ex ipsis erant Florentiæ [78] qui per civitatem mendicantes hospitium non poterant invenire. Venientes autem ad quamdam domum habentem porticum et in porticu clibanum, dixerunt ad invicem: Hic poterimus hospitari. Rogantes ergo dominam domus ut eos reciperet intra domum et illa hoc facere recusante, dixerunt humiliter ut saltem iuxta clibanum permitteret eos quiescere illa nocte. Hoc autem concesso per illam, venit vir eius et invenit eos in porticu, et advocans uxorem dixit illi: Quare istis ribaldis [79] hospitium in nostro [80] porticu contulisti? Respondit illa quod noluerat eos in domum recipere sed eis concesserat extra in porticu iacere, ubi non poterant nisi ligna furari. Noluit ergo vir quod daretur eis aliquod tegumentum, licet esset tunc magnum frigus, quia putabat eos esse ribaldos et fures. Illa autem nocte, cum usque ad matutinum satis sobrio somno iuxta clibanum quievissent calefacti solo calore divino et cooperti tegumento dominæ paupertatis, iverunt ad viciniorem ecclesiam pro matutinali officio audiendo.

XXXIX. - Quorum tamen sanctitas ibidem mox agnita est.

Et mane facto ivit illa mulier ad eamdem ecclesiam, et videns ibidem fratres illos in oratione devote persistere, dixit intra se: Si homines isti essent ribaldi et fures, ut vir meus dicebat, non sic in oratione persisterent reverenter. Cumque hæc cogitaret, ecce vir quidam, Guido nomine, pauperibus in ipsa ecclesia manentibus eleëmosynam tribuebat. Qui cum venisset ad fratres et vellet dare cuilibet eorum pecuniam sicut dabat aliis, recusaverunt illi pecuniam et accipere noluerunt. At ille dixit eis: Quare vos, cum sitis pauperes, non accipitis denarios sicut alii? Respondit frater Bernardus: Verum est quod pauperes sumus, sed nobis non est ita gravis paupertas sicut aliis pauperibus: nam per Dei gratiam, cuius consilium implevimus, voluntarie pauperes facti sumus. Admirans vir ille super his et interrogans eos si unquam aliquid possedissent, audivit ab eis quod multa possederant, sed amore Dei omnia pauperibus dederant. Hic namque qui sic respondit fuit ille frater Bernardus, a beato Francisco secundus, quem sanctissimum patrem hodie veraciter credimus. Qui primo pacis et pœnitentiæ legationem amplectens post sanctum Dei cucurrit, venditis omnibus quæ habebat et erogatis pauperibus secundum perfectionis evangelicæ consilium, perseverans usque in finem in sanctissima paupertate. Considerans ergo dicta mulier quod fratres denarios noluissent, accedens ad eos dixit quod libenter eos reciperet intra domum suam si vellent illuc accedere gratia hospitandi. Cui fratres humiliter responderunt: Dominus tibi retribuat pro bona voluntate. Prædictus autem vir, audiens quod fratres non potuetant invenisse hospitium, duxit eos in domum suam dicens: Ecce hospitium vobis a Domino præparatum. Manete in eo secundum beneplacitum vestrum. At illi, gratias Deo agentes, manserunt apud illum diebus aliquot, ædificando eum tam exemplo quam verbo in timore Domini, ita quod postea multa pauperibus erogavit.

XL. - Ut et aliorum alibi qui post multas acceptas injurias.

Licet autem sic benigne tractarentur ab isto, apud alios tamen in tantum vilissimi habebantur ut multi, parvi et magni, exprobarent et iniuriarentur eis, auferentes illis quandoque etiam vestimenta vilissima quæ habebant. Cumque servi Dei remanerent nudi, quia secundum formam evangelii unam tantum tunicam portabant, non repetebant ablata sibi restitui [81]. Si qui vero, pietate moti, reddere volebant eis ablata, libenter recipiebant. Quidam autem lutum super eos iactabant, alii vero ponentes taxillos in manibus eorum invitabant ipsos si ludere volebant, alii capientes capucia eorum a tergo post dorsum suum sic suspensos eos portabant. Hæc et similia faciebant illis, reputantes eos tam viles quod audacter affligebant eos sicut volebant. Insuper, infame et siti et frigore et nuditate immensas tribulationes et angustias tolerabant. Quæ omnia constanter et patienter, ut a beato Francisco fuerant [82] moniti, sustinentes non tristabantur nec turbabantur nec maledicebant inferentibus eis mala. Sed, sicut viri perfecte evangelici et in magno lucro positi, exultabant vehementer in Domino, omne gaudium existimantes cum in tentationes et tribulationes huiusmodi incidebant, atque, iuxta verbum evangelii, pro suis persecutoribus orabant sollicite et ferventer.

Caput XI - De receptione aliorum quatuor fratrum et de ardentissima
caritate: quam habebamt ad invicem primi fratres, et de sollicitudine
laborandi et orandi, et de perfecta obœdientia ipsorum.
XLI. - Eum nonnullis ad Ordinem admissis ad locum Portiunculœ redierunt.

Videntes igitur homines quod fratres in suis tribulationibus exultabant, orationi sollicite et devote instabant et non recipiebant pecuniam nec portabant et maximam caritatem ad invicem habebant, per quam noscebantur vere esse discipuli Domini, multi corde compuncti veniebant ad eos, de offensis quas eis fecerant veniam postulantes. Ipsi vero ex corde remittebant dicentes: Dominus parcat vobis, atque eos de salute sua salubriter admonebant. Quidam autem ipsos fratres rogabant ut reciperent eos in societatem suam. Et quia omnes illi sex habebant auctoritatem recipiendi ad ordinem a beato Francisco propter paucitatem fratrum, in societatem suam aliquos receperunt cum quibus sic receptis, statuto termino, omnes ad Sanctam Mariam de Portiuncula sunt reversi. Quando autem se invicem revidebant, tanta iocunditate replebantur et gaudio ac si nihil recordarentur eorum quæ passi fuerant ab iniquis. Solliciti erant quotidie orare et laborare manibus suis ut omnem otiositatem animæ inimicam a se penitus effugarent. Surgebant in media nocte solliciti et orabant devotissime cum immensis lacrimis et suspiriis. Amore intimo se invicem diligebant et serviebat unus alteri ac nutriebat eum sicut mater filium unicum et dilectum. Tantum caritas ardebat in eis quod facile ipsis videbatur tradere corpora sua morti, non solum pro Christi amore, sed etiam pro salute animæ vel corporis suorum confratrum.

XLII. - Recenserunt insignes virtutes.

Unde quadam die cum duo ex ipsis fratribus simul irent, invenerunt quemdam fatuum qui cœpit lapides iactare in eos. Videns ergo unus eorum lapides iactari in alterum, opposuit se statim ictibus lapidum, volens potius se percuti quem fratrem suum propter caritatem mutuam qua flagrabant: sicque parati erant unus pro altero ponere vitam suam. Erant enim in humilitate et caritate fundati et radicati in tantum ut unus revereretur alterum quasi patrem et dominum, atque illi qui officio prælationis vel aliqua gratia præcellebant, humiliores et viliores cæteris viderentur. Omnes quoque se totos ad obediendum præbebant, ad præcipientis voluntatem se continuo præparantes. Non discernebant inter iustum et iniustum præceptum [83] quia quidquid præcipiebatur putabant esse secundum Domini voluntatem. Et ideo implere præcepta erat eis facile et suave. A carnalibus autem desideriis abstinebant, semetipsos sollicite iudicantes atque caventes ne unus alterum offenderet ullo modo.

XLIII. - Quibus excelluerunt in ipsa quoque egestate

Et si quando contingebat ut unus alteri dicebat [84] verbum quod posset illum turbare, tantum conscientia mordebatur quod non poterat quiescere donec dicebat culpam suam, prosternens se in terram humiliter ut pedem fratris turbati faceret poni super os suum. Quod si frater turbatus pedem super os alterius ponere nolebat, si erat prælatus ille qui turbaverat alterum præcipiebat illi ut pedem poneret super os suum, si vero erat subditus faciebat hoc illi præcipi a prælato. Sicque studebant ut omnis rancor et malitia fugaretur ab eis et perfecta inter ipsos semper dilectio servaretur, satagentes pro posse singulis vitiis singulas virtutes opponere, præveniente et coadjuvante eos gratia Iesu Christi. Nihil insuper sibi proprium vindicabant, sed libris et aliis collatis eisdem utebantur communiter secundum formam ab Apostolis traditam [85] et conservatam. Cum autem in eis et inter eos esset vera paupertas, erant tamen liberales et largi de omnibus sibi pro Deo collatis, libenter dantes amore ipsius omnibus petentibus et maxime pauperibus eleëmosynas eis datas.

XLIV. - Misericordes mireque liberales.

Quando vero ibant per viam et inveniebant pauperes petentes aliquid ab eis amore Dei, cum non habebant aliud quod præberent, dabant aliquam partem de vestibus suis licet vilibus. Quandoque enim dabant caputium dividentes ipsum a tunica, quandoque manicam quandoque partem aliam dissuentes ipsam a tunica ut evangelicum illud implerent: “Omni petenti te tribue [86]”. Quadam autem die venit quidam pauper ad ecclesiam Sanctæ Mariæ de Portiuncula, apud quam fratres aliquando morabantur, et eleëmosynam petiit. Erat autem ibi quædam clamis quem quidam habuerat frater sæcularis [87]. Cui cum dixisset beatus Franciscus ut eam illi pauperi daret, libenter et velociter dedit ei. Statimque propter reverentiam et devotionem quam habuerat frater ille in dando clamidem illi pauperi, visum est ei quod eleëmosyna illa in cælum ascendisset et sensit novo gaudio se perfundi.

XLV.Alia eorumdem virtutes.

Quando vero declinabant divites huius mundi ad eos, recipiebant illos alacriter et benigne, studentes eos revocare a malo et ad pœnitentiam provocare. Sollicite etiam petebant ne mitterentur ad terras unde erant oriundi ut fugerent familiaritatem et conversationem consanguineorum suorum, verbumque servarent propheticum: “Extraneus factus sum fratribus meis et peregrinus filiis matris meæ [88]”. In paupertate plurimum lætabantur quia non concupiscebant divitias, sed omnia transitoria spernebant quæ possunt a mundi huius amatoribus concupisci. Præcipue vero pecuniam quasi pulverem pedibus conculcabant, et sicut a sancto fuerant edocti, ipsam cum stercore asini æquali pretio et pondere ponderabant. Gaudebant in Domino continue, non habentes inter se nec intra se unde possent aliquatenus contristari. Quanto enim a mundo magis erant divisi, tanto magis erant Deo coniuncti. Per viam crucis et semitas iustitiæ incedentes, de arcta via pœnitentiæ et observationis evangelicæ offendicula removebant, ut posteris iter planum fieret et securum.

CAPUT IV

Approbatio Regulæ ab Innocentio III Romæ impetrata: reditus in Valle

&  gesta ibidem: Regula ab Honorio III confirmata &  ab eodem

Spoletanam obtentus protector Ordinis: comitia generalia anni 

MCCXXIV, ex quibus multi in varias provincias feliciter missi.

Caput XII - Qualiter beatus Franciscus cum undecim sociis ivit ad curiam papæ
ut notificaret ei suum propositum et faceret confirmari regulam quam scripserat.
XLVI. - Sanctus cum iisdem Romam proficiscitur.

Videns autem beatus Franciscus quod Dominus fratres suos numero et merito augmentaret, cum iam essent duodecim viri perfectissimi sentientes idipsum, dixit illis undecim, ipse duodecimus dux et pater eorum: Video, fratres, quod Dominus congregationem nostram vult misericorditer augmentare. Euntes ergo ad matrem nostram sanctam romanam ecclesiam, notificemus summo pontifici quæ Dominus per nos facere cœpit, ut de voluntate et præcepto ipsius quod cœpimus prosequamur. Cumque placuisset aliis fratribus dictum patris et simul cum eo iter arripuissent ad curiam, dixit eis: Faciamus unum ex nobis ducem nostrum et habeamus ipsum quasi vicarium Iesu Christi ut quocumque declinare voluerit declinemus, et quando hospitari voluerit hospitemur. Et elegerunt fratrem Bernardum, primum post beatum Franciscum, et sicut pater dixerat servaverunt. Gaudentes igitur ibant et verba Domini loquebantur, non audentes aliquid loqui nisi quod ad laudem et gloriam Dei et ad utilitatem animæ pertinebat, et frequenter orationi vacabant. Dominus autem semper eis præparabat hospitium, faciens illis necessaria ministrari.

XLVII. - Ubi ille ope episcopi assisiatis & cardinalis sabinensis.

Cum autem venissent Romam et invenissent ibi episcopum civitatis Assisii, ab ipso cum ingenti gaudio sunt suscepti, nam Beatum Franciscum et omnes fratres speciali venerabatur affectu. Nesciens tamen causam adventus eorum, cœpit turbari, timens ne patriam propriam vellent deserere, in qua Dominus per eos cœperat mirabilia operari. Gaudebat enim vehementer tantos viros in suo episcopatu habere, de quorum vita et moribus maxime præsumebat. Sed audita causa eorumque intellecto proposito gavisus est valde, spondens eis ad hoc consilium et iuvamen. Erat autem idem episcopus notus cuidam cardinali episcopo Sabinensi, qui dicebatur dominus Joannes de Sancto Paulo [89], vere gratia Dei plenus, diligens plurimum servos Dei. Huic præfatus episcopus patefecerat vitam beati Francisci et fratrum suorum, propter quod ipse affectabat videre virum Dei et aliquos de fratribus suis. Audiens autem quod essent in Urbe, misit pro illis et suscepit eos cum magna reverentia et amore.

XLVIII. - Innocentium tertium accedit, approbationem Regulæ petens.

Paucis vero diebus morantes cum ipso, ita ædificaverunt eum sanctis sermonibus et exemplis, quod videns in opere fulgere quod de ipsis audierat, recommendavit se eorum orationibus humiliter et devote, petivit etiam de gratia speciali quod volebat ex tunc sicut unus de fratribus reputari. Denique interrogans beatum Franciscum quare venisset, et audiens ab eo totum suum propositum et intentum, obtulit se procuratorem suum in curia [90]. Perrexit ergo ad curiam dictus cardinalis et dixit domino papæ Innocentio tertio: Inveni virum perfectissimum qui vult secundum formam sancti evangelii vivere et evangelicam perfectionem in omnibus observare, per quam credo quod Dominus velit in toto mundo fideles [91] sanctæ ecclesiæ reformare. Quod audiens, dominus papa miratus est valde et eidem cardinali imposuit ut ad se duceret beatum Franciscum.

XLIX. - A quo benigne susceptus jubetur voluntatem Dei adhuc paululum inquirere

Sequenti ergo die, vir Dei a dicto cardinali est coram summo pontifice præsentatus, cui totum suum sanctum propositum patefecit. Ipse vero pontifex, cum esset discretione præcipua præditus, votis sancti debito modo assensit, et exhortans ipsum ac fratres suos de multis, benedixit eis dicens: Ite cum Domino, fratres, et sicut ipse vobis inspirare dignabitur omnibus pœnitentiam prædicate. Cum autem omnipotens Deus vos multiplicaverit numero maiori et gratia, referetis nobis, et nos plura his concedemus ac maiora vobis securius committemus. Volens autem dominus papa scire utrum concessa et concedenda essent secundum Domini voluntatem, priusquam sanctus ab ipso recederet, dixit ei et sociis: Filioli nostri, vita vestra videtur nobis nimis dura et aspera, licet enim credamus vos esse tanti fervoris quod de vobis non oporteat dubitare, tamen considerare debemus pro illis qui secuturi sunt vos, ne hæc via nimis ipsis aspera videatur. Cumque videret eorum fidei constantiam et anchoram spei firmissime roboratam in Christo, ita ut nollent a suo fervore divertere, dixit beato Francisco: Fili, vade et ora Deum ut tibi revelet si id quod quæritis de sua voluntate procedit, quatenus nos scientes Domini voluntatem, tuis desideriis annuamus.

L. - Quo facto motus parabola sancto orante suggesta

Orante itaque sancto Dei, sicut ei suggesserat dominus papa, locutus est ei Dominus in spiritu per similitudinem dicens: Quædam mulier paupercula et formosa erat in quodam deserto, cuius pulchritudinem rex quidam magnus admirans concupivit eam accipere in uxorem, quia putabat ex ipsa pulchros filios generare. Contracto autem et consummato matrimonio, multi filii sunt geniti et adulti, quos mater sic alloquitur dicens: Filii, nolite verecundari quia filii regis estis. Ite ergo ad curiam eius et ipse vobis omnia necessaria ministrabit. Cum ergo venissent ad regem, miratus est rex eorum pulchritudinem, vidensque in eis suam similitudinem dixit illis: Cuius estis filii? Cui cum respondissent se esse filios mulieris pauperculæ in deserto morantis, rex cum magno gaudio amplexatus est eos dicens: Nolite timere quia filii mei estis. Si enim de mensa mea nutriuntur extranei, multo magis vos qui estis mei legitimi. Mandavit itaque rex mulieri prædictæ ut omnes filios ex se susceptos ad suam curiam mitteret nutriendos. His igitur sic ostensis per visum beato Francisco oranti, intellexit vir sanctus se per illam mulierem pauperculam designari [92].

LI. - Et visione quam ipsemet habuerat, libens habuit.

Et oratione completa repræsentavit se summo pontifici et exemplum, quod ei Dominus ostenderat, sibi per ordinem intimavit. Dixitque: Ego sum, domine, illa mulier paupercula quem Dominus amans per suam misericordiam decoravit et ex ipsa placuit sibi filios legitimos generare. Dixit autem mihi rex regum quod omnes filios quos ex me generabit nutriet, quia si nutrit extraneos, bene debet legitimos nutrire. Si enim Deus peccatoribus donat bona temporalia propter nutriendorum filiorum amorem, multo magis viris evangelicis, quibus hæc debentur ex merito, largietur. His auditis, dominus papa miratus est vehementer, maxime quia ante adventum beati Francisci viderat in visione quod ecclesia Sancti Iohannis Lateranensis minabatur ruinam et quidam vir religiosus, modicus et despectus eam sustentabat, proprio dorso submisso [93]. Evigilans vero stupefactus et territus, ut discretus et sapiens considerabat quid sibi vellet hæc visto. Sed post paucos dies, cum venisset ad eum beatus Franciscus et ei suum propositum revelasset, ut dictum est, petissetque ab eo confirmari sibi regulam quem scripserat verbis simplicibus, utens sermonibus sancti evangelii ad cuius perfectionem totaliter inhiabat, respiciens eum dominus papa ita ferventem in Dei servitio, atque conferens de visione sua et de prædicto exemplo ostenso viro Dei, cœpit intra se dicere: Vere hic est ille vir religiosus et sanctus per quem sublevabitur et sustentabitur ecclesia Dei.

LII. - Omnibusque praedicandi licentiam dat et tonsurari eos facit.

Et sic amplexatus est eum et regulam quam scripserat approbavit. Dedit etiam sibi [94] licentiam prædicandi ubique pœnitentiam ac fratribus suis, ita tamen quod qui prædicaturi erant a beato Francisco licentiam obtinerent. Et hoc idem postea in consistorio approbant [95]. His ergo concessis, beatus Franciscus gratias egit Deo, et genibus flexis promisit domino papæ obedientiam et reverentiam humiliter et devote. Alii autem fratres, secundum præceptum domini papæ, beato Francisco similiter obœdientiam et reverentiam promiserunt. Suscepta itaque benedictione a summo pontifice et visitatis apostolorum liminibus, datisque tonsuris beato Francisco et aliis undecim fratribus sicut dictus cardinalis procuraverat, volens omnes illos duodecim [96] esse clericos.

LIII. - Roma discedit cum suis lætus de successu.

Reliquens Urbem, vir Dei cum dictis fratribus in orbem profectus est, mirans valde de suo desiderio sic facile adimpleto, crescensque quotidie in spe et fiducia salvatoris qui sanctis revelationibus suis quæ gesta fuerant ei primitus demonstraverat. Nam antequam obtineret prædicta, quadam nocte cum se sopori dedisset, videbatur sibi quod per quamdam viam incederet iuxta quam erat arbor magnæ proceritatis, pulchra, fortis et grossa. Cumque appropinquaret ad eam et stans sub ipsa, cuius [97] celsitudinem et pulchritudinem miraretur, subito ad tantam altitudinem devenit ipse sanctus quod cacumen arboris tangebat, eamque usque ad terram facillime inclinabat. Et revera sic actum est cum dominus Innocentius, arbor in mundo sublimior et pulchrior et fortior, eius petitioni et voluntati se tem benignissime inclinavit [98].

Caput XIII - De efficacia prædicationis ipsius et de primo loco
quem habuit et qualiter fratres stabant ibi et quomodo inde recesserunt.
LIV. - Prœdicat magno cum fructu.

Exinde beatus Franciscus circuiens civitates [99] et castra cœpit ubique amplius et perfectius prædicare, non in persuasibilibus humanæ sapientiæ verbis sed in doctrina et virtute Spiritus Sancti, annuntians fiducialiter regnum Dei. Erat enim veridicus prædicator ex auctoritate apostolica roboratus, nullis utens adulationibus verborumque respuens blandimenta quia quod verbo aliis suadebat hoc primo sibi suaserat opere ut veritatem fidentissime loqueretur. Mirabantur sermonum eius virtutem ac veritatem quam non homo docuerat etiam litterati et docti plurimique, ipsum videre et audire velut hominem alterius sæculi festinabant. Cœperunt proinde multi de populo, nobiles et ignobiles, clerici et laici, divina inspiratione afflati, beati Francisci vestigiis adhærere, abiectisque sæcularibus curis et pompis sub ipsius vivere disciplina.

LV. Habitat in Rivo-torto: hinc migrat in S. Mariam de Portiuncula.

Conversabatur autem adhuc felix pater cum filiis in quodam loco iuxta Assisium qui dicitur Rivus-tortus [100], ubi erat quoddam tugurium ab omnibus derelictum. Qui locus ita erat arctus quod ibi sedere vel quiescere vix valebant. Ibi etiam sæpissime pane carentes solas rapas edebant quas hinc inde in angustia mendicabant. Scribebat Vir Dei nomina fratrum super trabes illius tugurii, ut quilibet volens quiescere vel orare cognosceret locum suum, et ne in angustia loci modicitate rumor insolens mentis silentium perturbaret. Quadam autem die, existentibus fratribus in dicto loco, accidit ut quidam rusticus cum suo asino veniret illuc volens in ipso tugurio cum asino hospitari, et ne repelleretur a fratribus, ingrediens cum asino dixit ad asinum suum: Intra, intra, quia bene faciemus huic loco. Quod sanctus pater audiens et verbum ac intentionem rustici cognoscens motus est animo super eum, maxime quia ille tumultum magnum fecerat cum suo asino, inquietans omnes fratres qui tunc silentio et orationi vacabant. Dixit ergo Vir Dei ad fratres: Scio, fratres, quod non vocavit nos Deus ad præparandum hospitium asino et ad habendas hominum frequentationes, sed, ut hominibus quandoque viam salutis prædicantes et salutaria consilia exhibentes, orationibus et gratiarum actionibus principaliter insistere debeamus. Reliquerunt igitur dictum tugurium ad usum pauperum leprosorum, transferentes [se [101]] ad Sanctam Mariam de Portiuncula iuxta quam in una domuncula fuerant aliquando commorati [102] priusquam ipsam ecclesiam obtinerent.

LVI. - quam ab abbate obtinet, et de qua visio refertur.

Postmodum vero ab abbate Sancti Benedicti de monte Subasio prope Assisium beatus Franciscus, voluntate et inspiratione Dei prævia, humiliter eum [103] acquisivit [104]. Quam ipse sanctus notabiliter et affectuose recommendavit generali ministro et omnibus fratribus [105], tanquam locum præ cunctis locis et ecclesiis huius sæculi dilectum a Virgine gloriosa. Ad ipsius autem loci commendationem et affectum multum fecit quædam visio quam quidam frater vidit adhuc existens in sæculo, quem beatus Franciscus singulari dilexit affectu quamdiu fuit cum ipso, familiaritatem præcipuam ostendendo eidem. Ille ergo cupiens servire Deo, sicut postea in religione fideliter servivit, videbat in visione omnes homines huius sæculi esse cæcos et stare genibus flexis in circuitu Sanctæ Mariæ de Portiuncula iunctisque manibus et in cælum cum facie elevatis, voce magna et lacrimabili Dominum precabantur ut omnes illuminare misericorditer dignaretur. Quibus sic orantibus videbatur quod splendor magnus exiret de cælo et descendens super eos illuminabat omnes lumine salutari [106]. Evigilans autem ille proposuit firmius Deo servire, et parum post sæculo nequam cum pompis suis penitus derelicto, intravit religionem ubi permansit in Dei servitio humiliter et devote.

Caput XIV - De capitulo quod fiebat bis in anno in loco Sanctæ Mariæ de Portiuncula.
LVII. - Ibidem geminum quotannis capitulum instituit.

Post prædictum autem locum Sanctæ Mariæ obtentum a præfato abbate, ordinavit beatus Franciscus quod ibi fieret capitulum bis in anno, scilicet in Pentecoste et in Dedicatione Sancti Michælis. In Pentecoste conveniebant omnes fratres apud Sanctam Mariam et tractabant qualiter melius possent regulam observare, atque constituebant fratres per diversas provincias qui populo prædicarent, et fratres alios in quis provinciis collocarent. Sanctus autem Franciscus faciebat admonitiones reprehensiones et præcepta, sicut ei iuxta consilium Domini videbatur. Omnia vero quæ dicebat eis per verba, affectuose et sollicite operibus ostendebat. Venerabatur prælatos et sacerdotes sanctæ Ecclesiæ atque seniores nobiles et divites honorabat, pauperes quoque intime diligebat eis viscerose compatiens, omnibusque se subditum exhibebat. Cumque omnibus fratribus esset sublimior, unum tamen de fratribus secum morantibus constituebat guardianum suum et dominum, cui, ut effugaret a se omnem occasionem superbiæ, obediebat humiliter et devote [107]. Humiliabat enim inter homines caput suum usque ad terram, ut inter sanctos et electos Dei mereretur in conspectu divino aliquando exaltari. Admonebat sollicite fratres ut sanctum evangelium et regulam quem promiserant firmiter observarent, et maxime ut circa divina officia et ecclesiasticas ordinationes essent reverentes et devoti, audientes devote missam et Corpus Domini devotissime adorantes. Sacerdotes quoque qui tractant veneranda et maxima sacramenta voluit singulariter a fratribus honorari, intantum ut ubicumque illos invenirent caput coram eis flectentes oscularentur manus eorum, et cum ipsos equitantes invenirent, volebat ut oscularentur non solum manus eorum sed etiam pedes equorum super quos equitarent, propter reverentiam potestatis eorum.

LVIII. - Cui ipse prœsidens, omnes salutaribus monitis ac prœceptis erudiebat.

Admonebat etiam fratres ut nullum hominem iudicarent neque despicerent illos qui delicate vivunt et curiose ac superflue induuntur: nam Deus est noster et ipsorum Dominus potens illos ad se vocare et vocatos iustificare. Dicebat etiam quod volebat ut fratres revererentur tales sicut fratres et dominos suos, quia fratres sunt in quantum ab uno creatore creati, domini sunt in quantum bonos adiuvant ad pœnitentiam faciendam eis necessaria corporis ministrantes, hæc quoque dicens addebat: Talis deberet esse fratrum conversatio inter gentes ut quicumque audiret vel videret eos glorificaret Patrem cælestem et devote laudaret. Magnum namque desiderium eius erat ut tam ipse quam fratres sui talibus operibus abundarent pro quibus Dominus laudaretur, et dicebat illis: Sicut pacem annuntiatis ore, sic in cordibus vestris et amplius habeatis. Nullus per vos provocetur ad iram vel scandalum, sed omnes per mansuetudinem vestram [ad [108]] pacem, benignitatem et concordiam provocentur. Nam ad hoc vocati sumus ut vulneratos curemus, alligemus confractos et erroneos revocemus. Multi enim videntur nobis esse membra diaboli qui adhuc discipuli Christi erunt.

LIX. - Et in varias provincias destinabat, illi ero obsequentes.

Arguebat præterea pius pater fratres suos qui nimis erant sibi ipsis austeri, vigiliis, ieiuniis et corporalibus exercitiis nimium insudantes. Quidam enim se tam graviter affligebant ut cuncta in se carnis exprimerent [109] incentiva, quod quilibet videbatur odire seipsum. Quos vir Dei prohibebat, admonens eos benigne et rationabiliter reprehendens, atque ipsorum vulnera alligans salutarium vinculis præceptorum. Inter fratres vero qui ad capitulum veniebant nullus audebat negotia sæcularia recitare, sed colloquebantur de vitis sanctorum patrum et quomodo melius et perfectius possent invenire gratiam Domini Iesu Christi. Si qui autem de fratribus qui ad capitulum venerant aliquam tentationem vel tribulationem habebant, audiendo beatum Franciscum loquentem ita dulciter et ferventer, eiusque videndo pænitentiam, liberabantur a tentationibus et tribulationibus sublevabantur mirifice. Compatiens namque loquebatur eis non ut iudex sed ut pater misericors filiis et medicus bonus infirmis, sciens cum infirmantibus infirmari et cum tribulatis affligi. Corripiebat nihilominus debite omnes delinquentes, atque contumaces et rebelles animadversione debita coërcebat. Expleto autem capitulo, benedicebat omnibus fratribus et ad singulas provincias singulos destinabat. Quicumque ex ipsis spiritum Dei habebat et eloquentiam idoneam ad prædicandum, sive clericus sive laicus esset, dabat ei licentiam prædicandi [110]. Ipsi vero recipientes benedictionem illius cum magno gaudio spiritus, tanquam peregrini et advenæ ibant per mundum, nihil in via portantes nisi tantum libros in quibus possent dicere horas suas. Ubicumque autem inveniebant sacerdotem, divitem vel pauperem, bonum vel malum, inclinantes se humiliter ei reverentiam faciebant et quando erat hora hospitandi libentius erant cum sacerdotibus quam cum laicis sæculi.

LX. - Virtutem odore multos ad tres S. Francisci ordines attraxerunt.

Quando vero apud sacerdotes hospitari non poterant, quærebant magis spirituales et Deum timentes apud quos possent honestius hospitari, donec per singulas civitates et castra quæ fratres visitare volebant, Dominus inspiravit aliquibus Deum timentibus ut illis pararent hospitia, quousque pro ipsis ædificata sunt loca in urbibus et in castris. Dedit autem illis Dominus verbum et spiritum secundum temporis opportunitatem ad proferendum verba acutissima penetrantia corda iuvenum atque senum, qui relinquentes patrem et matrem et omnia quæ habebant sequebantur fratres, eorum religionis habitum assumendo. Vere tunc separationis gladius missus est in terram, dum iuvenes veniebant ad religionem dimittentes parentes suos in fæcibus peccatorum. Illos tamen quos recipiebant ad ordinem ducebant ad beatum Franciscum suscepturos ab eis [111] religionis habitum humiliter et devote. Non solum autem viri sic convertebantur ad ordinem, sed etiam multæ virgines et viduæ, ad eorum prædicationem compunctæ, secundum ipsorum consilium per civitates et castra monasteriis ordinatis recludebant se ad pœnitentiam faciendam [112]. Quibus unus ex fratribus constitutus fuit visitator et corrector earum. Similiter et viri uxorati et mulieres maritatæ, a lege matrimonii discedere non valentes, de fratrum salubri concilio se in domibus propriis arctiori pœnitentiæ committebant [113]. Et sic per beatum Franciscum, sanctæ Trinitatis cultorem perfectum, Dei Ecclesia in tribus ordinibus renovatur sicut trium ecclesiarum præcedens reparatio [114] figuravit. Quorum ordinum quilibet tempore suo fuit a summo pontifice confirmatus.

Caput XV - De morte domini Iohannis primi protectoris
et de assumptione domini Hugolini Ostiensis in patrem et protectorem Ordinis.
LXI. - Defuncto Cardinale de S. Paulo protector Ordinis fit Cardinalis Hugolinus.

Venerabilis autem pater, dominus Iohannes de Sancto Paulo cardinalis prædictus [115], qui beato Francisco consilium et protectionem sæpius impendebat, vitam et actus ipsius sancti ac fratrum suorum omnibus aliis cardinalibus commendabat. Quorum mentes sunt commotæ ad diligendum virum Dei cum fratribus quis, intantum quod unusquisque eorum desiderabat habere in curia de ipsis fratribus, non pro aliquo servitio recipiendo ab ipsis, sed propter sanctitatem fratrum et devotionem qua fervebant ad eos. Defuncto vero domino Iohanne de Sancto Paulo, inspiravit Dominus uni ex cardinalibus, nomine Hugolino, tunc Ostiensi episcopo [116], ut beatum Franciscum et fratres eius intime diligeret, protegeres et foveret. Qui revera ferventissime se habuit circa eos ac si esset omnium pater, immo plus quam patris carnalis dilectio ad carnales filios naturaliter se extendat, amor huiusmodi spiritualiter efferbuit ad virum Dei cum quis fratribus diligendum in Domino et fovendum. Cuius famam gloriosam vir Dei audiens, quia famosus erat inter ceteros cardinales, accessit ad eum cum fratribus suis. Ille autem cum gaudio suscipiens ipsos ait eis: Offero meipsum vobis auxilium et consilium, atque protectionem paratus impendere secundum vestrum beneplacitum, et volo quod propter Deum me recommendatum in vestris orationibus habeatis. Tunc beatus Franciscus, gratias Deo agens, dixit eidem domino cardinali: Libenter volo, domine, vos habere in patrem et protectorem nostræ religionis, et volo quod omnes fratres habeant vos semper in suis orationibus recommendatum. Postea rogavit eum beatus Franciscus ut in Pentecoste dignaretur fratrum capitulo interesse. Qui statim benigne assensit, atque ex tunc interfuit eorum capitulo omni anno. Quando vero ad capitulum veniebat, exibant processionaliter obviam ei omnes fratres in capitulo congregati. Ille autem, venientibus fratribus, descendebat de equo et ibat pedes cum eis usque ad ecclesiam Sanctæ Mariæ. Eisque postea faciebat sermonem et celebrabat missam in qua vir Dei Franciscus evangelium decantabat.

Caput XVI - De electione primorum ministrorum et qualiter fuerunt missi per mundum.
LXII. - Sanctus, ut suis consulat Regulam sua scripto consulari.

Expletis itaque undecim annis ab inceptione religionis [117] et multiplicatis numero et merito fratribus, electi fuerunt ministri et missi cum aliquot fratribus quasi per universas mundi provincias in quibus fides catholica colitur et servatur. Qui recipiebantur in quibusdam provinciis sed non permittebantur habitacula construere, de quibusdam vero expellebantur ne forte essent homines infideles. Quia, licet præfatus dominus Innocentius tertius ordinem et regulam approbasset ipsorum, non tamen hoc suis litteris confirmavit, et propterea fratres a clericis et laïcis tribulationes plurimas sunt perpessi. Unde ex hoc compulsi sunt fratres fugere de diversis provinciis, atque sic angustiati et afflicti necnon a latronibus exspoliati et verberati, ad beatum Franciscum cum magna amaritudine sunt reversi. Hoc enim passi erant quasi in omnibus ultramontanis partibus ut in Alemania, Ungaria et pluribus aliis. Quod cum notificatum fuisset dicto domino cardinali, vocavit ad se beatum Franciscum et duxit eum ad dominum papam Honorium, domino Innocentio iam defuncto. Et aliam regulam, a beato Francisco Christo docente compositam, fecit per eumdem dominum Honorium cum bulla pendente solemniter confirmari [118], in qua regula prolungatus est terminus capituli propter vitandum laborem fratrum qui in remotis partibus commorantur [119].

LXIII. - obtinet ab Honorio tertio Papa.

Proposuit autem beatus Franciscus petere a dicto domino papa Honorio unum de cardinalibus romanæ Ecclesiæ quasi in papam sui ordinis, videlicet præfatum dominum Ostiensem, ad quem fratres possent recurrere pro suis negotiis. Viderat enim beatus Franciscus quamdam visionem quæ ipsum poterat induxisse ad petendum cardinalem et ad recommendandum ordinem romanæ Ecclesiæ. Viderat namque gallinam quamdam parvam et nigram, habentem crura pennata cum pedibus in modum columbæ domesticæ, quæ tot pullos habebat quod non poterat eos sub alis propriis congregare, sed ibant in circuitu gallinæ exterius remanentes. Evigilans autem a somno cœpit cogitare de huiusmodi visione, statimque per Spiritum sanctum cognovit se per illam gallinam figuraliter designari. Et ait: Ego sum illa gallina, statura pusillus nigerque natura, nam qui [120] debeo esse simplex ut columba et affectibus pennatis virtutum volare ad cælum. Mihi autem Dominus per misericordiam suam dedit et dabit filios multos quos protegere mea virtute non potero, unde oportet ut eos sanctæ Ecclesiæ recommendem quæ sub umbra alarum suarum eos protegat et gubernat [121].

LXIV. - Corma quo etiam concionatur

Elapsis ergo paucis annis post visionem prædictam venit Romam et visitavit dominum Ostiensem qui imposuit beato Francisco ut sequenti mane iret secum ad curiam, quia volebat quod ipse coram domino papa et cardinalibus prædicaret, atque suam religionem eis devote et affectuose commendaret. Licet autem beatus Franciscus se excusaret de hoc dicens se esse simplicem et idiotam, oportuit tamen ipsum ire cum illo ad curiam. Cumque beatus Franciscus se coram domino papa et cardinalibus præsentasset, visus est ab eis cum ingenti gaudio, et surgens prædicavit eis sicut fuerat sola Spiritus sancti unctione præmonitus. Finita vero prædicatione, recommendavit religionem suam domino papæ et cardinalibus universis. De prædicatione autem ipsius ædificati fuerunt quamplurimum dominus papa et domini cardinales, eorumque viscera ad religionis amorem affectuosius sunt commota [122].

LXV. - Et Cardinalem Hugolinum suo Ordini protectorem dari impetrat

Postea dixit beatus Franciscus summo pontifici: Domine, compatior vobis super sollicitudine et labore continuo quo vos oportet pro Dei ecclesia vigilare, multumque enim [123] verecundor quod pro nobis fratribus minoribus tantam curam et sollicitudinem habeatis. Cum enim multi nobiles et divites ac religiosi quamplurimi ad vos intrare non possint, magnus timor et verecundia debet esse nobis qui sumus magis pauperes et despecti ceteris religiosis, non solum ingredi ad vos, sed etiam stare ante ostium vestrum et præsumere pulsare tabernaculum virtutis christianorum. Propterea [124], Sanctitati vestræ supplico humiliter et devote quatenus hunc dominum Ostiensem nobis dignemini pro papa concedere, ut ad eum tempore necessitatis possint fratres recurrere, salva semper vestræ præeminentiæ dignitate. Et placuit hæc petitio domino papæ, concessitque beato Francisco præfatum dominum Ostiensem, instituens ipsum super religionem suam dignissimum protectorem.

LXVI. - Cujus aliorumque opera Ordo ultra montes multum promotus fuit.

Qui, habito domini Papæ mandato, sicut bonus protector ad defendendum fratres manum extendit, scribens multis prælatis qui persecutiones intulerant fratribus ne ulterius essent eis contrarii, sed potius ad prædicandum et habitandum in suis provinciis consilium et auxilium eis darent, tanquam bonis et sanctis Religiosis, auctoritate Sedis Apostolicæ approbatis. Similiter et alii quamplures cardinales ad idem suas litteras transmiserunt. In sequenti ergo capitulo, data licentia ministris a beato Francisco recipiendi fratres ad ordinem, misit eos ad supradictas provincias portantes litteras Cardinalium cum Regula bulla Apostolica confirmata [125]. Quæ omnia prædicti prælati videntes, et exhibita fratribus testimonia cognoscentes, ædificare, habitare et prædicare in quis provinciis liberaliter concesserunt. Sic itaque morantibus et prædicantibus fratribus in illis provincius, multi videntes eorum humilem et sanctam conversationem, atque audientes eorum verba dulcissima moventia et inflammantia mentes ad amorem Dei et ad pœnitentiam faciendam, venerunt ad ipsos, et sanctæ religionis habitum ferventer et humiliter susceperunt [126].

LXVII. - Quique Honorio in Pontificatum successit.

Videns autem beatus Franciscus fidem et dilectionem quam habebat ad fratres dictus dominus Ostiensis, ipsum cum intimis cordis affectuosissime diligebat. Et quoniam revelatione Dei prævia sciebat eum futurum summum pontificem, semper hoc ei prænuntiabat in litteris quas scribebat eidem, vocans ipsum patrem totius mundi. Sic enim scribebat sibi: Venerabili in Christo patri totius mundi etc. [127]. Post modicum vero tempus, mortuo domino Honorio papa tertio, ipse dominus Ostiensis electus est in summum pontificem, vocatus Gregorius nonus [128], qui tam fratrum quam aliorum religiosorum et maxime pauperum Christi usque in finem vitæ suæ extitit benefactor præcipuus et defensor. Unde non immerito creditur ipsum esse sanctorum collegio sociatum.

Caput V.

Sancti obitus post accepta ante biennium sacra stigmata: solennis canonizatio:

 ecclesia ejus nomine condita, traslatumque ad hanc sacrum illius corpus.

Caput XVII - De sacratissima morte beati Francisci et qualiter per biennium
ante receperat stigmata Domini nostri Iesu Christi.
LXVIII. - Sanctus moritur 4 octobris anno 1226.

Post viginti autem annos [129] ex quo perfectissime Christo adhæsit, apostolorum vitam et vestigia sequens, apostolicus vir Franciscus, anno dominicæ Incarnationis MCCXXVI, quarto nonas octobris, die dominico [130], felicissime migravit ad Christum post multos labores requiem æternam adeptus et digne Domini sui conspectibus præsentatus. Cuius animam vidit unus ex discipulis eius sanctitate famosus, quasi stellam luminis immensitatem habentem et claritatem solis prætendentem, super aquas multas, subvectam a nubecula candida, recto tramite in cælum ascendere [131]. Laboraverat enim multum in vinea Domini, sollicitus et fervens in orationibus, ieiuniis, vigiliis, prædicationibus et salutariis [132] itineribus, in cura et compassione proximorum suique abiectione, a suo conversionis initio usque ad transmigrationem ipsius ad Christum, quem ex toto corde dilexerat, assidue memoriam eius habens in mente ipsumque ore collaudans et glorificans operibus fructuosis. Sic enim ferventissime et cordialiter Deum dilexit, quod audiens eum nominari, liquefactus interius totus exterius prorumpebat, dicens Cælum et terra deberent ad nomen Domini inclinari.

LXIX. - Postquam biennio antesignatus fuisse stigmatibus Christi.

Cuius dilectionis fervorem et ignem [133] passionis Christi memoriam quam gerebant [134] in corde volens ipse Dominus ostendere toti mundo, singularis privilegii mirabili prærogativa ipsum adhuc viventem in carne mirabiliter decoravit. Cum enim seraphicis desideriorum ardoribus sursum ageretur in Deum et in illum qui caritate nimia crucifigi voluit, transformaretur dulcedine compassiva, quodam mane circa festum Exaltationis sanctæ Crucis [135], cum oraret in latere montis qui dicitur Alverna [136], duobus scilicet annis ante obitum suum, apparuit ei seraphinus sex alas habens et inter alas gerens formam pulcherrimi hominis crucifixi, manus quidem et pedes extensos habentis in modum crucis, effigiemque Domini Iesu clarissime prætendentis. Duabus enim alis velabat caput et duabus reliquum corpus usque ad pedes, duæ vero ad volandum extendebantur. Qua visione disparente, mirabilis in anima ipsius remansit ardor amoris, sed in carne eius mirabilior apparuit impressio stigmatum Domini Iesu Christi. Quæ vir Dei pro posse abscondit usque ad mortem, nolens publicare Domini sacramentum, licet hæc [137] penitus celare nequiverit quin saltem familiaribus sociis fuerit manifestum.

LXX. - Quœ tam in vita quam et maxime post obitum manifesta fuere.

Sed post felicissimum eius transitum omnes fratres qui aderant et sæculares quamplurimi manifestissime viderunt corpus suum Christi stigmatibus decoratum. Cernebant enim in manibus et pedibus eius, non quidem clavorum puncturas sed ipsos clavos ex eius carne compositos et eidem carni innatos, ferri quoque nigredinem prætendebant. Dexterum vero latus quasi lancea transfixum, verissimi ac manifestissimi vulneris rubra cicatrice erat obductum, quod etiam sacrum sanguinem dum viveret sæpius effundebat [138]. Quorum siquidem stigmatum infrangibilis veritas non solum in vita et in morte eius per visum et contactum patentissimum luculenter apparuit, verum etiam post mortem ipsius per multa miracula in diversis mundi partibus ostensa, Dominus ipsam veritatem clarius patefecit. Quibus etiam miraculis multorum corda qui de viro Dei recte non senserant et de eius stigmatibus dubitaverant, ad tantam fidei certitudinem sunt mutata quod qui prius detractores eius fuerant, bonitate Dei operante et ipsa veritate cogente, ipsius laudatores et prædicatores fidelissimi exstiterunt [139].

Caput XVIII - De canonisatione ipsius.
LXXI. - Sollemniter canonizatur a Gregorio IX anno 1228.

Cum igitur in diversis iam mundi partibus nova miraculorum luce claresceret, et ad sacrum corpus eius undique concurrerent qui maxima et singularia beneficia Domini meritis ipsius experti fuerant, supradictus dominus papa Gregorius, de consilio cardinalium et aliorum prælatorum quamplurium, lectis et approbatis miraculis quæ Dominus per eum fuerat operatus, ipsum in sanctorum catalogo annotavit, mandans festum eius die sui obitus solemniter celebrari [140]. Facta sunt autem hæc in civitate Assisii in præsentia multorum prælatorum et maximæ multitudinis principum et baronum ac innumerabilium populorum de diversis mundi partibus, quos ad ipsam solemnitatem idem dominus Papa fecerat convocari, anno Domini millesimo ducentesimo vicesimo octavo, pontificatus ipsius domini papæ anno 2.

LXXII. - Ac biennio post ad ecclesiam illius nomine dedicatam transfertur.

Ipse summus pontifex dictum sanctum quem viventem summe dilexerat, non solum canonisando mirifice honoravit, verum etiam ecclesiam in honore eius constructam, in cuius fundamento ipse dominus papa primum lapidem posuit, sacris ditavit muneribus et pretiosissimis ornamentis. Ad quam, post duos annos a sua canonisatione, sacrosanctum corpus eius de loco ubi prius sepultum fuerat honorifice est translatum [141]. Misit enim ad ipsam ecclesiam crucem auream lapidibus pretiosis ornatam in qua erat lignum crucis dominicæ inclusum, atque ornamenta et vasa et plurima ad altaris ministerium pertinentia cum multis pretiosis et solemnibus indumentis. Quam quidem ecclesiam ab omni iurisdictione inferiori eximens, auctoritate apostolica ipsam caput et matrem totius ordinis fratrum minorum instituit, ut patet in privilegio publico et bullato in quo cardinales communiter subscripserunt [142].

LXXIII. - Multique ad christianam vitam et Ordinem Minorum convertuntur.

Verum quia parum esset sanctum Dei rebus insensibilibus honorari nisi per eum, corpore mortuum et spiritu viventem in gloria, Dominus quamplurimos converteret et sanaret, non solum promiscui sexus personæ indifferentes post eius obitum meritis ipsius conversi sunt ad Dominum, sed etiam multi magni et nobiles cum filiis suis habitum sui ordinis susceperunt, reclusis propriis uxoribus et filiabus suis in monasteriis pauperum dominarum. Similiter et multi sapientes et litteratissimi viri, tam sæculares quam clerici præbendati, spretis carnis illecebris ac impietate et sæcularibus desideriis penitus abdicatis, præfatum Minorum ordinem intraverunt, paupertati ac vestigiis Christi et servi sui sancti Francisci in omnibus iuxta mensuram divinæ gratiæ se conformantes, ut ad coelestem gloriam pervenirent. Amen [143].

Note

________________________

[1] In apographo nostro ante Prologum ista leguntur : Hæc sunt quædam scripta per tres Socios B. Francisci de vita & conversatione ejus in habitu sæculari, de mirabili & perfecta conversatione ipsius, et de perfetione originis et fundamenti Ordinis in ipfo et in primis Fratribus. De his auctoribus, quorum fidem ipsa hæc Appendix commendabit, consule Commentarium prævium § 1

[2] Hoc capitulum generale Fratrum Minorum, cui præsedit Crescentius, Ordinis Minister; habitum fuit Januæ anno 1244. Adi eumdem Commentarium num.  16 et sequenti.

[3] Ex his, quos dicendorum testes hic laudant Tres Socii, cætera ignotus mihi est Joannes, pauperum Dominarum , seu Clarissarum, visitator; Illuminatum S. Francisco apud Soldanum in Ægypto socium attribuit S. Bonaventura in Vita num, 134; sed hunc Waddingus aliique a patria sua Aretinum, non de Arce appellant. Notior in Ordine est Massæus de Marignano, qui Menologio Franciscano Hueberi ad 17 Novembris inscriptus est, ubi de illius cultu poterit inquiri. Gesta B. Ægidii, qui tertius S. Francisci socius fuit , illustrata apud nos sunt ad diem 23 Aprilis. De eodem Beato, uti et de Bernardo, quidam etiam jam diximus in Commentario prævio, et in edendis sermo recurret.

[4] Vide, qua ex eoc et similibus Trium Sociorum locis observavimus in Commentario prævio num, 12 et 13.

[5] Non est ergo hoc Opusculum proprie dicta Vita S. Francisci, sed Appendix ad Vitas tum ante editas.

[6] l. qui

[7] Græcium, vel Grecium, Italici Greccia, castrum vel oppidulum est in valle Aretina, apud quod S. Franciscus eremitorium quoddam seu conventum acceperat. De eodem in edendis redibit mentio; Pro anno mccxlvii Waddingus legit annum 1146. Vide dicta in Commentario prævio num, 17.

[8] Adi Commentarii prævii § iii a num, 72.

[9] Franciscum cum patre suo mercaturam pannorum exercuisse, consentiunt omnes biographi; at S. Bonaventura in Vita num. 6 mercaturæ præmittit aliqualem litterarum peritiam.

[10] Vide in Commentario prævio num. 70 suspcionem meam de facto, quod matri tam bonam de Filio suo prodigo opinionem injicere potuit.

[11] Hæc breviter laudavi in Annotatis ad Vitæ primæ caput 1, Ut. e adversus Thoma Celanensis duriusculum de juvenis Francisci moribus loquendi modum.

[12] Hoc S. Francisci factum omisit Thomas Celanensis; sed refertur etiam a S. Bonaventura in Vita num. 7.

[13] Guarra vel guerra, Gallice la guerre, Latinæ linguis est bellum. Id temporis solebant satis frequentia esse ejusmodi inter civitates Italiæ dissidia: ad quem tamen annum hoc referendum fit, non potui deprehendere; nec fare, an S. Franciscus in eodem arma ferens, an solum ut inimicæ civitatis incola à Perusinis captus fuerit.

[14] Hæc minime favent sententiæ quæ S. Franciscum e nobilibus parentibus natum statuit; nam si id ita esset, cur Tres Socii causam, quod ille cum militibus id est, cum viris nobilibus inclusus fuerit, non illius nobilitatem natalium, sed solum morum allegassent?

[15] Vide quid in Commentario num 70 observaverim de hoc dicto:

“Aliunde quoque verisimile fit, S. Francisci matri aliquid contigisse, ex quo in spem fuerit inducta de futura Filii sanctitate. In Appendice vitæ primæ per Tres Socios scripta, quorum unus certe Assisias erat et Sancti matrem noverat, num. 2 conquerentibus de prodigalitate juvenis Francisci illa respondisse legitur: Quid de Filio meo putatis? Adhuc erit filius Dei per gratiam. Responsio hæc videtur peculiarem quamdam matris de futura Filii sui sanctitate notitiam fiduciamque insinuare. Magis etiam observatu dignum est, quod ibidem num. 4. Franciscus ipse ante conversionem suam in carcere Perusino detentus dixisse referatur: Quid puratis de me? Adhuc adorabor per totum mundum.

Qui horum verborum causa Franciscum hic vaticinaium, credunt, non satis considerarunt, quod parum id levissimis illius eo tempore moribus congruat. Rectius Chalippus cum Waddingo dicta tantum narrat, nulla facta de vaticinio mentione. Mihi verisimilius apparet, Franciscum aliquid de prædicto ignoti viri vaticinio a matre sua inaudisse, atque inde ex juvenili levitate sic locutum esse, licet nondum studeret mores suos tante spei congruos facere.”

[16] an ‘eundum’

[17] Quis fuerit comes ille, non satis constat; vide tamen dicta in Commentario prævio num, 104.

[18] Vide dicta in Commentario num. 96 et sequenti.

[19] Palatium etiam vocat S. Bonaventura in Vita num. 9; at Celanensis supra num. 5 dixit domum suam, id est, paternam ipsius S. Francisci.

[20] De hac donatione etiam meminit Bonaven tura in Vita num. 8 , sed eam desiderio militandi præposuit.

[21] Spoletum Umbria civitas est in ditione Pontificia, Spoletani olim ducatus caput.

[22] Hanc revelationem seu divinum somnium nesciens Celanus, non potuit allegare veram causam, ob quam S. Franciscus tam subito fuerat mutatus; verum hanc etiam assignat S. Bonaventura in Vita num. 10.

[23] an ut?

[24] Lege camisia, Latine interula, seu indusio.

[25] Hæc peculiaria S. Francisci misericordia Opera, hoc ac sequenti numero relata, prætermiserat Celanensis.

[26] Hinc collige, quam inepte quidam putent, Franciscum a lingua Francicæ peritia, aut et iam ab ejusdem scientia prodigiose accepta, dictum fuisse.

[27] Qua hoc quoque numero referuntur, etiam omisit Celanensis.

[28] Laudatum Testamentum, cui ex hoc Trium Sociorum testimonio multum auctoritatis accedit, recitavi in Commentario prævio § xxvii, ubi num. 627 hæc leguntur huc spectantia: Dominus ita dedit mihi fratri Francisco incipere facere poenitentiam; quia, cum essem in peccatis meis, nimis mihi videbatur amarum videre leprosos; sed ipse Dominus adduxit me inter illos, et feci misericordiam cum illis, et recedente me ab ipsis, id, quod videbatur mihi amarum, conversum fuit mihi in dulcedinem animæ et corporis.

[29] Alteratus, id est, velut alter vir factus, seu totus mutatus animo. Porro postquam Tres Socii prædicta de Sancti misericordia in leprosos suique ipsius vittoria, a Celanensi etiam preterita, retulerunt , deinde pergunt cum illo de frequenti ipsius in locis secretis oratione agere.

[30] De vexationibus, a dæmonibus S. Francisco in locis solitariis oranti illatis, meminerunt etiam alii biographi; at soli Tres Socii hanc peculiarem narrant.

[31] Vide Annotata ad Vita prime caput 1. lit. h.

[32] Nimirum num. 7.

[33] Hanc allocutionem nesciens Thomas Celanensis , in nonnullis erravit , ut supra ad vitam primam observatum est. (Si tratta della vita prima di Tommaso da Celano riportata prima di quest'opera. ndr)

[34] Lege: asinum: ita enim Sanctus corpus suum appellare consueverat. Verumtamen hæc non sic accipias, quasi illum austeritatis in corpus suum tunc pœnituerit; sed ut pium dictum, quo adstantes suo exempla doceret , quo loco habenda sint corporis commoda.

[35] Solebat scilicet Sanctus, ut suo loco latius  dicemus creaturas omnes Fratrum nomine commpellare.

[36] Consule Annotata ad Vitæ primæ lib. i, caput 2, lit. c.

[37] De quo egerunt cap. i, num. 13.

[38] Celanensis in Vita prima num. 10 tantum dixerat: Erat in domo fovea illa (occultam caveam mox appellaverat) uni tantum forte cognita soli: hoc modo explicant Tres Socii, nimirum, caveam illam uni tantum de domo patris ipsius, puta, fido præ ceteris famulo, notam fuisse; nam illam procul omni dubio etiam noverat presbyter in cujus domo erat.

[39] Chalippus in Vita Gallica tom. i, pag. 14 scribit S. Franciscum coram consulibus Assisiensibus , ut ab his  jussus fuerat, comparuisse, atque ipsa respondisse, quod Waddingus quoque, quem ille secutus est, fensisse videtur. At contrarium liquet ex hoc Trium Sociorum loco.

[40] At qua, inquies, ratione immunitatem a foro civili sibi hic asseruit Franciscus et consules agnoverunt? Waddingus existimavit, ita ipsum locutum esse, quia ex divina revelatione noverat, sese in sortem ecclesiasticam vocatum; vel quia forte jam fuerat tonsura clericali donatus, etsi habitum nondum induisset. Mihi ex ipsis Trium Sociorum verbis verisimilius apparet, Sanctum sic simpliciter respondisse præconi, ut molestam dicam evitaret, asserendo, causam suam ecclesiastici potius, quam civilis, fori esse; cum hac circa statum vitæ eligendæ proprie versaretur; consules vero, qui et novisse poterant documenta patientiæ constantiæque, quæ Franciscus tum ante, tum in ipso domestico carcere ac post dederat, ac præterea scire, ejusdem matrem facta conjugis minime probare; consules, inquam libenter causam hanc ad episcopum remisisse.

[41] Adi Annotata ad libri i, cap. 2 Vitæ primæ lit. k.

[42] Vide quæ de hac pecunia disserui in Commentario prævia num. 125 et duobus sequentibus.

[43] Ergo non plane ac indecore nudus tunc apparuit, sed saltem indutus cilicio; ut adversus aliquos ostendi in Commentario prævio num. 131 et sequentibus.

[44] altra fonte: mysterium

[45] Hoc loco inferenda sunt, quæ apud Celanensem de Sancti in latrones incidentis hilari patientia, de ejusdem ministerio in cujusdem cœnobii culina, et accessu ad amicum Eugubinum et c. num. 16 et 17 narrantur; qua forte hi Socii prætermiserunt, quod ea ab illo satis exposita viderent.

[46] Hunc heremitcum habitum non alium esse credimus, quam quo ipsum ab amico Eugubino donatum fuisse, scribit Celanensis.

[47] Hæc adjuncta modumque, quibus S. Franciscus in dictæ ecclesiæ reparatione usus fuit, prætermiserat Celanensis.

[48] speciale

[49] Nummata pretium seu valor unius nummi est.

[50] Lege a conversione, a qua annus sextus secundum chronoraxim nostram currebat  anno 1112, cui illigandum est Pauperum dominarum seu Clarissarum, Ordinis initium. Adi Commentarium prævium § vii.

[51] Lege Annotata ad lib.i Vitæ primæ, capite, 3 lit. r.

[52] Prætermissa bis funt, quæ de duabus aliis ecclesiis, una scilicet S. Petri, atque altera S. Mariæ in Portiuncula, à S. Francisco reparatis, Thomas Celanensis lib. i , cap. 3 , et. S. Bonaventura cap. 2 tradiderunt.

[53] an audierat?

[54] dimissis

[55] De his omnibus vide dicta in Annotatis ad lib. i Vitæ primæ caput 3.

[56] Quis fuerit bis, incompertum est.

[57] Id est, anno æræ Chriftianæ 1209, uti alibi probavi. Pro conversatione lege conversione.

[58] Celanensis præposuit alium quemdam sive ætate, sive alias puerum, de quo vide Vitam primam num. 24, et Annotata ibidem.

[59] Hoc est, Vesperi.

[60] Ergo alter ille puer, a Celanensi laudatus, nondum erat proprie S. Francicci in suo vita genere habituque socius.

[61] Waddingus et alii credunt hunc fuisse Petrum Cathaneum , Assisiensem canonicum, postea S. Francisci vicarium; quod mihi non apparet satis verisimile ob rationes allegatæ in Commentario prævio § 9, num. 192 et  seqq.

[62] Matthæi cap. 19 ≠ 21.

[63] Lucæ cap. 9 ≠ 3. Nihil tuleritis in via neque virgam, neque peram, neque panem, neque pecuniam, neque duas tunicas habeatis.

[64] Lege Matth. cap. 16 ≠ 24, vel Luc. cap. 9 ≠ 23.

[65] varianti:gratius, gratiis.

[66] Hoc Testamentum dedi in Commentario prævio § 27, ubi num. 624 eadem, paululum mutatis vocibus sic legere est: IpseAltissimus revelavit mihi, quod deberem vivere secundum formam sancti Euangelii.

[67] Per voces ingressus est Ordinem jam inceptum, videntur mihi indicare, Sylvestrum eidem Ordini nomen suum primum dedisse, postquam idem Ordo ab Innocentio III summo Pontifice fuerat approbatus.

[68] Quam ipse paulo ante reparaverat, ut vidimus in Vita prima.

[69] In Commentario prævio num. 143 & sequenti ostendi, hac contigisse anno 1209, ac verisimiliter die 23 Aprilis. B. Ægidii gesta exposita habes in Opere nostro ad eumdem diem Aprilis; vide tamen etiam huc spectantia in meo Commentario prævio num. 196 & sequentibus.

[70] Lege Marchiam Anconitanam, Italis la Marca d'Ancona, quæ ampla ditionis Ecclesiæ provincia est contermina Umbria.

[71] an quidam

[72] Non sunt hæc stricte accipienda; cum ex rerum chronotaxi non potuerit hæc peregrinatio diuturna fuisse.

[73] Breve Sabatini elogium dedit Waddingus in Annalibus ad annum 1209 num. 17; ubi cum ille ignotæ  regionis fuisse dicatur, oportet, Waddingum vel non habuisse hanc Appendicem, vel non advertisse, in ea Sabatinum, æque ac duos alios, dici fuisse de Assisio. Ibidem num. 28 laudatus Annalista plura annotavit de Morito, quem ipse aliique Moricum appellant; ac denique num. 29 de Joanne de Capella, velut de altero Juda meminit, ejusdem que lepram, ac infelicem per laqueum, sibimet injectum, mortem enarravit.

[74] Hic ipse erat Vido vel Guido, coram quo S. Franciscus omnibus paternis bonis libens cesserat.

[75] Waddingus inter S. Francisci Opuscula duas edidit pro Fratribus Minoribus ab illo scriptas, sed plures fuisse, liquet ex hoc loco.

[76] Leguntur hæc cap. 8 Regula Minorum, quam Waddingus omnium primam putavit.

[77] De hac oratione S. Franciscus in Testamento suo sic loquitur : Dominus dedit mihi talem fidem in ecclesiis suis, ut ita simpliciter adorarem et dicerem: “Adoramus te, sanctissime Domine Jesu Christe, hic et ad omnes ecelesias tuas, quæ sunt in toto mundo; et benedicimus tibi, quia per sanctam crucem tuam redemisti mundum. Hinc corrige errorem, qui in apographum nostrum Appendicis irrepsit.

[78] Haud dubie indicatur hic vulgo notissima civitas Florentia Tuscia primaria, magnique ducatus Hetruriæ caput.

[79] Ribaldo Italis est homo vilissimus ac nequam.

[80] variante: nostra.

[81] Secundum illud Luc. 6 ≠ 30: Qui aufert, quæ tua sunt, ne repetas.

[82] variante: fuerint.

[83] Noli hac rigorose interpretari; non enim quælibet mandanti superiori obtemperare licet. Significant solum, illos, quia certi erant, nihil mali sibi præcipiendum, sine tergiversatione mandanti obsequi soluisse

[84] imo diceret.

[85] Videlicet Act. Apost. cap. 2, ≠ 44: Habebant omnia communia.

[86] Luca cap. 6, ≠ 30.

[87] Hic B. Ægidius fuisse, factumque contigisse pridie, quam sacro habitu A S. Francisco indutus fuit, legitur in ejusdem Beati Vita in Opere nostro edita ad 23 Aprilis.

[88] Psalm. 58 ≠ 9.

[89] Vide Annotata ad lib. i Vita prima cap. 5,   lit. e.

[90] Hæc aliaque rerum tunc in Urbe pro obtinenda Regulæ approbatione gestarum adjuncta, prætermisit Celanensis, ad ipsum approbationem, narrandam festinans.

[91] per quam credo quod Dominus velit in toto mundo fideles - variante: per quem credo Dominus velit in toto mundo fidem.

[92] De hac parabola silet Celanensis, sed eamdem etiam memorat S. Bonaventura in Vita num. 38 ac paulo aliter Anonymus Perusinus in Commentario relatus num. 238 et sequenti.

[93] Hoc quoque divinum somnium a Celanensi præteritum, retulit S. Bonaventura in Vita num. 39.

[94] variante: eidem

[95] An approbavit, vel approbaverunt Cardinales?

[96] Ergo solum undecim fratres cum S. Francisco, qui duodecimus et pater eorum erat, Romam pervenerunt; nec inter Mot omnes duodecim ullus erat clericus.

[97] variante: eius

[98] Accepta hæc sunt ex Vitæ primæ num. 33. Consentit fere S. Bonaventura in Vita num. 34.

[99] variante: civitatem.

[100] In Vita prima num. 42 dicitur Rugus-tortus; sed, ut aliunde apparet, vitiose.

[101] Hanc vocem addidi, ut sensum perficerem.

[102] Scilicet fuerant ibi commorati,  donec simul Romam profecti sunt pro obtinenda Regulæ approbatione ab Innocente III, ut supra vidimus.

[103] an eam?

[104] De tempore, modoque acceptæ a Benedictinis ecclesiæ vide Commentarium prævium a num. 257.

[105] Hoc etiam testatur Thomas Celanensis. De peculiari difciplina , quam S. Franciscus in hoc conventu semper observatam voluisse dicitura lege Waddingum ad annum 1116, num. 31 ≠ 32.

[106] Eadem habet S. Bonaventura in Vita num. 24, in quo loco, censent aliqui, sanctum doctorem insinuasse celebrem indulgentiam Portiuncula, cujus figuram fuisse credunt eamdem visionem. Verum de hoc suo loco latius agemus in Analectis.

[107] Iis scilicet in rebus, quæ ad sui ipsius directionem pertinebant; nam cetera negotia agebat ipsemet S. Franciscus, totius Ordinis pater et Minister generalis.

[108] Deerat hæc vox in apographo nostro.

[109] Id est extinguerent

[110] Hanc enim potestatem Sanctus acceperat ab Innocentio III summo Pontifice , ut videre licet supra num. 52.

[111] ab eis an ab eo?

[112] Loquitur hic de Pauperibus dominabus, quæ nunc Clarissas passim vocantur.

[113] Erant hi Tertiarii, qui Fratres et Sorores de Pœnitentia dicebantur.

[114] Videlicet ecclesiarum S. Damiani, S. Petri, et S. Mariæ Angelorum in Portiuncula.

[115] Vide supra num. 47 et seqq.

[116] De hoc eximio viro, qui postea summus Pontifex factus, Gregorius IX appellatus fuit, multa jam diximus, at deinde dicemus.

[117] Hos undecim annos in Commentario prævio § 15 incompletos computavi, et ab anno 1209 repetii, comitiaque, de quibus max agetur, in eodem § ad annum 1219 referenda putavi. Vide dicta ibidem, ubi etiam de iisdem comitiis plura reperies.

[118] Hanc Regulæ confirmationem, de qua consule Commentarium prævium § 22 , concessit Honorius III anno 1225, die 29 Novembris.

[119] Supra num. 57 dixeram: Post... locum S. Mariae obtentum... ordinavit B. Franciscus, quod ibi capitulum fieret bis in anno, scilicet in Pentecoste, & in Dedicatione S. Michaëlis. In Pentecoste conveniebant omnes fratres apud S. Mariam. Hoc itaque conveniendi tempus ob allegatam rationem in posteriori Regula mutatum seu ampliatum fuisse docent. Lege Commentarium prævium num. 499 et 500.

[120] nam qui an namque?

[121] an gubernet?

[122] Sermonis coram laudato summo Pontefice a S. Francisco feliciter habiti etiam alii biografi si meminerunt, sed non omnes in adiunctis consentiunt, de quibus cum sat multa dixerim in Commentario prævio num. 502, lectorem eo remitto.

[123] enim an etiam?

[124] variante: Praeterea.

[125] Hanc Regulæ confirmationem, de qua consule Commentarium prævium § 22, concessit Honorius III anno 1223, die 29 Novembris.

[126] Supra num. 57 dixerant : Post... locum S. Mariæ obtentum... ordinavit B. Franciscus, quod ibi capitulum fieret bis in anno, scilicet in Pentecoste et in Dedicatione S. Michaëlis. In Pentecoste conveniebant omnes fratres apud S. Mariam. Hoc itaque conveniendi tempus ob allegatam rationem in posteriori Regula mutatum seu ampliatum fuisse dicent. Lege Commentarium prævium num. 499 et 500.

[127] Sermonis coram laudato summo Pontefice à S. Francisco feliciter habiti etiam alii biographi meminerunt, sed non omnes in adjunctis consentiunt, de quibus cum sat multa dixerim in Commentario prævio num. 502, lectorem eo remitto.

[128] Ex hoc loco discimus primo, Cardinalem Ostiensem etsi jam tum ab aliquot annis protectorem Ordinis auctoritate privata sese exhibuisset non tamen ante annum 1223 vergentem ad   finem auctoritate Apostolica in eo munere confirmatum fuisse. Secundo, celebre illud capitulum  generale, ex quo fratres Minores in Allemanniam, Hungariam, aliasque provincias, ex quibus antea fuerant expulsi, prospero successu remissi fuere, celebratum esse anno 1224; cum hoc primum sit, quod post constitutum auctoritate Apostolica protectorem Ordinis Hugolinum et confirmatam  ab Honorio III in Bulla Regulam, haberi potuit in Pentecoste. Vide Commentarium prævium §§ 22 et sequenti.

[129] Non completos , ut alibi ostendi.

*Ab eodem ergo anno 1224 repetendum initium est Ordinis Minorum per easdem provincias feliciter propagati. Adi Commentarium prævium loco mox citato.

[130] Hæc intellige more Italico; nam communieri Europæorum computandi modo obiti S. Franciscus quinto Nonas Octobris, die Sabbati post occasum solis.

[131] Consentit fere Celanensis in Vita prima num. 110; et S. Bonaventura num. 213.

*Obiit Honorium III mense Martio anni 1217, eodemque anno ac mense successit ipsi laudatus Hugolinus seu Gregorius IX.

[132] variante: salutaribus.

[133] variante sul manoscritto: iugem.

[134] variante: quam gerebat.

[135] Non completos , ut alibi ostendi.

[136] Alverna vel Alvernus, Italis il Monte Alverno, mons Hetrusco est in agro Fiorentino.

[137] an hoc.

[138] Consonat Celanensi in Vita prima num. 94, 95, 112 et 113; et sanctum Bonaventura in Vita num. 191 et sequentibus.

[139] Lege S. Bonaventuram in Vita cap. 16, § I , quem De virtute sacrorum stigmatum inscripsit.

[140] Colitur festum ejus quarto Nonas Octobris; seu nostro etiam more computandi die 4 Octobris; sed de die obitus ejusdem vide max annotata ad litteram b.

[141] S. Francisci corpus anno 1216 postridie mortis illius tumulatum fuit Assisii in ecclesia S. Georgii; anno vero 1230 hinc sollennissime translatum ad novam ecclesiam, sub ejusdem invocatione. Deo erectam prope Assisium , in qua hactenus digne colitur. Thomas Celanensis , cum ante id tempus fcripserit, nec de nova illa ecclesia, nec de translato sacro corpore meminit; meminerunt tamen secundus biographus et S. Bonaventura.

[142] Hanc bullam edidi in Commentario prævio num. 707.

[143] Subditur hic in apographo nostro: Expliciunt miracula cum vita beatissimi patris Francisci.

Indice Biblioteca

© 1996 - Tutti i diritti sono riservati

Biblioteca dei Classici italiani di Giuseppe Bonghi

Ultimo aggiornamento: 07 febbraio 2011