Dante Alighieri - Epistola V

This text was supplied by James Marchand of the University of Illinois. It is meant only as a convenient reading text and should not be preferred to any available critical edition. Since the text was scanned from an old typescript, caveat lector, particularly for confusion of n, u, a and also of c, o, e.

Epistole di Dante Alighieri, edite e inedite, aggiuntavi la dissertazione intorno all’acqua e alla terra e le traduzioni respettive a riscontro del testo latino, con illustrazioni e note di diversi. Per cura Di Alessandro Torri, Veronese, Dottore in belle lettere e socio di varie accademie. In Livorno, coi tipi di Paolo Vannini. M.DCCCXLII.

Epistola V

ARGOMENTO

Epistula V	Epistola V
Universiset singulis Ytalie Regibus et Senatoribus alme Urbis nec non Ducibus MarchionibusComitibus atque Populis, humilis ytalus Dantes Alagherii florentinus et exul inmeritusorat pacem.	A tutti i Re d'Italia e ai Senatoridella Città Santa nonché ai Duchi, ai Marchesi, ai Conti e ai Popoli, l'umile italoDante Alighieri fiorentino ed esule immeritevole invoca pace.
[1]. "Ecce nunc tempus acceptabile", quo signa surgunt consolationis et pacis. Namdies nova splendescit ab ortu auroram demonstrans, que iam tenebras diuturne calamitatisattenuat; iamque aure orientales crebrescunt; rutilat celum in labiis suis, et auspitiagentium blanda serenitate confortat. Et nos gaudium expectatum videbimus, qui diupernoctitavimus in deserto, quoniam Titan exorietur pacificus, et iustitia, sine solequasi eliotropium hebetata, cum primum iubar ille vibraverit revirescet. Saturabunturomnes qui esuriunt et sitiunt iustitiam in lumine radiorum eius, et confundentur quidiligunt iniquitatem a facie coruscantis. Arrexit namque aures misericordes Leo fortis detribu Iuda; atque ullulatum universalis captivitatis miserans, Moysen alium suscitavit quide gravaminibus Egiptiorum populum suum eripiet, ad terram lacte ac melle manantemperducens.
[2]. Letare iam nunc miseranda Ytalia etiam Saracenis, que statim invidiosa per orbemvideberis, quia sponsus tuus, mundi solatium et gloria plebis tue, clementissimusHenricus, divus et Augustus et Cesar, ad nuptias properat. Exsicca lacrimas et merorisvestigia dele, pulcerrima, nam prope est qui liberabit te de carcere impiorum; quipercutiens malignantes in ore gladii perdet eos, et vineam suam aliis locabit agricolisqui fructum iustitie reddant in tempore messis.
[3]. Sed an non miserebitur cuiquam? Ymo ignoscet omnibus misericordiam implorantibus, cum sitCesar et maiestas eius de Fonte defluat pietatis. Huius iudicium omnem severitatemabhorret, et semper citra medium plectens, ultra medium premiando se figit. Anne proptereanequam hominum applaudet audacias et initis presumptionum pocula propinabit? Absit,quoniam Augustus est. Et si Augustus, nonne relapsorum facinora vindicabit, et usque inThessaliam persequetur, Thessaliam, inquam, finalis deletionis?
[4]. Pone, sanguis Longobardorum coadductam barbariem; et si quid de Troyanorum Latinorumquesemine superest, illi cede, ne cum sublimis aquila fulguris instar descendens afduerit,abiectos videat pullos eius, et prolis proprie locum corvulis occupatum. Eya, facite,Scandinavie soboles, ut cuius merito trepidatis adventum quod ex vobis est presentiamsitiatis. Nec seducat alludens cupiditas, more Sirenum nescio qua dulcedine vigiliamrationis mortificans. Preoccupetis faciem eius in confessione subiectionis, et inpsalterio penitentie iubiletis, considerantes quia "potestati resistens Deiordinationi resistit"; et qui divine ordinationi repugnat, voluntati omnipotentiecoequali recalcitrat; et "durum est contra stimulum calcitrare".
[5]. Vos autem qui lugetis oppressi "animum sublevate, quoniam prope est vestrasalus". Assumite rastrum bone humilitatis, atque glebis exuste animositatis occatis,agellum sternite mentis vestre, ne forte celestis imber, sementem vestram ante iactumpreveniens, in vacuum de altissimo cadat. Non resiliat gratia Dei ex vobis tanquam rosquotidianus ex lapide; sed velut fecunda vallis concipite ac viride germinetis, viridedico fructiferum vere pacis; qua quidem viriditate vestra terra vernante, novus agricolaRomanorum consilii sui boves ad aratrum affectuosius et confidentius coniugabit. Parcite,parcite iam ex nunc, o carissimi, qui mecum iniuriam passi estis, ut Hectoreus pastor vosoves de ovili suo cognoscat; cui etsi animadversio temporalis divinitus est indulta,tamen, ut eius bonitatem redoleat a quo velut a puncto biffurcatur Petri Cesarisquepotestas, voluptuose familiam suam corrigit, sed ei voluptuosius miseretur.
[6]. Itaque, si culpa vetus non obest, que plerunque supinatur ut coluber et vertitur in seipsam, hinc utrique potestis advertere, pacem unicuique preparari, et insperate letitieiam primitias degustare. Evigilate igitur omnes et assurgite regi vestro, incole Latiales,non solum sibi ad imperium, sed, ut liberi, ad regimen reservati.
[7]. Nec tantum ut assurgatis exhortor sed ut illius obstupescatis aspectum. Qui bibitisfluenta eius eiusque maria naviga tis; qui calcatis arenas littorum et Alpium summitates,que sue sunt; qui publicis quibuscunque gaudetis, et res privatas vinculo sue legis, nonaliter, possidetis; nolite, velut ignari, decipere vosmetipsos, tanquam sompniantes, incordibus et dicentes: "Dominum non habemus". Hortus enim eius et lacus est quodcelum circuit; nam "Dei est mare, et ipse fecit illud, et aridam fundaverunt manuseius". Unde Deum romanum Principem predestinasse relucet in miris effectibus; etverbo Verbi confirmasse posterius profitetur Ecclesia.
[8]. Nempe si "a creatura mundi invisibilia Dei, per ea que facta sunt, intellectaconspiciuntur", et si ex notioribus nobis innotiora; si simpliciter interest humaneapprehensioni ut per motum celi Motorem intelligamus et eius velle; facile predestinatiohec etiam leviter intuentibus innotescet Nam si a prima scintillula huius ignis revolvamus preterita, ex quo scilicet Argis hospitalitas est a Frigibus denegata, et usquead Octaviani triumphos mundi gesta revisere vacet; nonnulla eorum videbimus humanevirtutis omnino culmina transcendisse, et Deum per homines, tanquam per celos novos,aliquid operatum fuisse. Non etenim semper nos agimus, quin interdum utensilia Dei sumus;ac voluntates humane, quibus inest ex natura libertas, etiam inferioris affectus inmunesquandoque aguntur, et obnoxie voluntati eterne sepe illi ancillantur ignare.
[9]. Et si hec, que uti principia sunt, ad probandum quod queritur nonsufficiunt, quis non ab illata conclusione per talia precedentia mecum oppinari cogetur,pace videlicet annorum duodecim orbem totaliter amplexata, que, sui sillogizantis faciemDei filium, sicut opere patrato, ostendit? Et hic, cum ad revelationem Spiritus, homofactus, evangelizaret in terris, quasi dirimens duo regna, sibi et Cesari universadistribuens, alterutri iussit reddi que sua sunt.
[10]. Quod si pertinax animus poscit ulterius, nondum annuens veritati,verba Christi examinet etiam iam ligati; cui cum potestatem suam Pilatus obiceret, Luxnostra de sursum esse asseruit qd ille iactabat qui Cesaris ibi auctoritate vicaria gerebat officium. "Non igitur ambuletis sicut et gentes ambulant in vanitatesensus" tenebris obscurati; sed aperite oculos mentis vestre, ac videte quoniam regemnobis celi ac terre Dominus ordinavit. Hic est quem Petrus, Dei vicarius, honorificare nosmonet: quem Clemens, nunc Petri successor, luce Apostolice benedictionis illuminat; ut ubiradius spiritualis non sufficit, ibi splendor minoris luminaris illustret.